على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1377

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خط الحاق : آنچه را كه نويسندگان در مقام الحاق نويسند . و خط اول : حرف اول از حروف كه الف باشد . و عرش . و مكهء معظمه . و خط باطل : خطا و عيب . و خط بجهان كشيدن : ترك دنيا دادن . و خط بر سر كشيدن : بعيب و خطا منسوب كردن . و خط بر عالم كشيدن : ترك دنيا دادن . و خط بصره : خط سيوم از هفت خط جام جم . و خط بطلان : حك و گذاشتن علامت براى بطلان . و خط بغداد : خط دويم از هفت خط جام جم و بعضى خط اول را گفته‌اند . و خط بيزارى : خط بطلان و حك . و خط تيغ : زخم تيغ . و خط جدى : دائرهء رأس الجدى . و خط جلى : نوشته‌اى كه حروف آن آشكار و خوانا بود . و خط ريحان . و خط جواز : خطى كه براى گذشتن كالا و رونده بگذربان نويسند . و خط جور : خط اول از هفت خط جام جم كه خط لب جام باشد . و حسن خط : خوبى و نيكوئى نبشته و تحرير . و زيبائى محاسن . و خط حوادث : معدوم شدن حوادث . و خط خفى : نوشته‌اى كه حروف آن باريك و كوچك بود . و خط درست : خط مستقيم . و خط راه : گذرنامه . و پروانهء راهدارى . و تذكرهء عبور . و خط ريحان : يكى از شش خط اختراع كردهء ابن مقله و آن را خط جلى نيز گويند . و خط زبرجد رنگ : خطى كه تازه بر رخسار خوبان برآمده . و خط سبز : خطى كه تازه از رخسار خوبان برآمده باشد . و نبشته‌اى كه از غيب مرقوم شده يعنى كسى نداند كه كه نوشته و از كجا آمده . و خط شب كه خط سياه و خط ازرق نيز گويند . و و خط سرطان : دايرهء راس السرطان . و خط سودائى : تمسك شركت . و خط سياه و يا خط شب : خط چهارم از هفت خط جام جم كه خط ازرق نيز گويند . و خط شريف : دستخط پادشاهى . و برات . و فرمان . و نشان و علامتى كه شخص پادشاه بدست خودش در بالاى فرامين و بروات مىگذارد . و خط شمشيربند : نوشته‌اى كه در آن خوف و خطر بسيار باشد . و خط ضامنى : سند كفالت و ضمانت . و خط عارض : محاسنى كه تازه بر چهرهء خوب رويان سبز شده باشد . و خط عمود : خطى كه چون بسطحى و يا به خط افقى برخورد كند زاويهء قائمه از آن حادث شود . و خط غلامى : عهد نامهء بندگى . و خط غير محدود : خطى كه انتها نداشته باشد . و خط فرودينه : خط هفتم از هفت خط جام جم كه خط مزور نيز گويند . و خط قاطع : خطى كه ببرد و قطع كند يك جزء از دايره را . و خط كاسه‌گر : خط ششم از هفت خط جام جم . و خط كردار : نامهء اعمال . و فرمان الهى . و خط كشيدن : رسم كردن خط . و محو كردن و بر طرف ساختن . و خط متوازى : خطى كه در موازات خط ديگرى واقع شود . و خط محدود : خطى كه داراى حد و انتها باشد . و خط محور : خط طولى . و خط مختلف : خط نامساوى . و خط مزور : خط فرودينه كه خط هفتم از هفت خط جام جم باشد . و خط مستدير : دايره و خط دايره‌اى . و خط مستقيم : اقصر خطى كه ما بين دو نقطهء مفروضه رسم كنند . و خط مشكين : خط سياه . و خط عارض خوبان مزلف . و خط مقياس : خط تعيين درجه . و خطى كه بدان اندازهء چيزى را معين كنند . و خط ملاقى : خط مماس . و خط منحنى : خط كج . و خط نستعليق : خطى كه مشتق از خط نسخ است و آن را خط نسخ تعليق نيز گويند و خط تحرير حاليهء ايران است . و خط نسخ : خط اختراعى ابن مقله . مر . ابن مقله . و خط نصف النهار : دايرهء موهومه‌اى در كرهء زمين كه از يكى از دو قطب بقطب ديگر عبور كند و خط استوا را بواسطهء زاويهء قائمه قطع كند . و خط وتر : خط مستقيمى كه رسم شود از راس زاويهء يك شكلى براس زاويهء مقابل آن . خط ( xatt ) و ( xett ) ا . ع . بستنگاه كشتى ببحرين . خط ( xett ) ا . ع . زمين باران نارسيده . و زمينى كه در آن فرود آيند و پيش از آن كسى فرود نيامده باشد . خط ( xott ) ا . ع . يكى از دو كوه مكه كه ابو قبيس و احمر باشد . و موضع حيى . خط ( xott ) و ( xatt ) ا . ع . راه بزرگ و شاهراه . خطء ( xat ' ) ا . ع . ناراست ضد صواب . خطء ( xat ' ) م . ع . خطات القدر بزبدها خطء ( از باب فتح ) : كف انداخت آن ديگ . خطء ( xet ' ) م . ع . خطئ خطء ( از باب سمع ) : گناه كرد . و خطئ خطء و خطأة : گناه كرد به قصد . و خطئ فى ذنبه : به راه خطا رفت به قصد و يا بدون قصد . خطء ( xet ' ) ا . ع . گناه بعمد . خطأ ( xata ' ) و خطاء ( xat ' ) ا . ع . ناراست نقيض صواب و قرء قوله تعالى : و من قتل مؤمنا خطاء بالمد و القصر . و گناه بىقصد . خطا ( xeta ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سهو و اشتباه و گناه بدون اراده . و خطا كردن : سهو كردن و بدون اراده گناه كردن . خطا ( xat ) ا . پ . قطعه‌اى از مملكت