على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1347

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خرد يافته ( xerad - y fte ) ص . پ . عاقل و هوشيار و دانا . خردين ( xordin ) ص . پ . كوچكترين و كهترين . و انگشت خردين : انگشت خنصر . خرذلة ( xarzalat ) م . ع . خرذل اللحم : لغتى است در خردل اللحم . خرذمند ( xeraz - mand ) ا و ص . پ . خردمند و دانا و عاقل . خررة ( xerarat ) ع . ج . خر ( xorr ) . خرز ( xarz ) م . ع . خرز الخف و غيره خرزا ( از باب نصر و ضرب ) : دوخت درز موزه و جز آن را . خرز ( xaraz ) ا . ع . مهره . و خرز الظهر : مهرهء پشت . خرز ( xaraz ) م . ع . خرز خرزا ( از باب سمع ) : استوار گرديد كار او . خرز ( xoraz ) ع . ج . خرزة ( xorzat ) خرزات ( xaraz t ) ع . ج . خرزة . و خرزات الملك : جواهر تاج پادشاه كان الملك اذا ملك عاما زيدت فى تاجه خرزة ليعلم عدد سنى ملكه . خرزافة ( xerz fat ) ا . ع . كسى كه در مجلس نيكو نشستن نداند . و مرد بسيارگو سبك و سست . خرزان ( xarz n ) ا . پ . روز اول سال ايرانيان كه اول بهار و عيد نوروز باشد . و گردنهء صعب المرورى در ميانهء قزوين و طارم . خرزة ( xorzat ) ا . ع . درز موزه و مشك و جز آن . ج : خرز . خرزة ( xarazat ) ا . ع . مهره . و آنچه در رشته كشيده شود . و گياهى شور مزه كه دانه‌هاى مدور از سر تا قدم وى منظوم است . ج . خرزات . و خرزة البقر : رملى كه در زهرهء گاو پيدا شود . خرزدان ( xarazd n ) و ( xarezd n ) ا . پ . مبارزى تورانى . خرزده ( xarzede ) ا . پ . پرندهء كوچكى كه بينى چارپايان را بگزد . و جعل . خرزفة ( xarzafat ) م . ع . بلند و پست كردن مردم دستها را در رفتار . خرزن ( xar - zan ) ا . پ . تازيانه . خرزويل ( xarzavil ) ا . پ . نام قصبه‌اى در ولايت طارم . خرزه ( xarze ) ا . پ . نره و آلت تناسل ستبر و گنده و دراز و قضيب . خرزهره ( xar - zahre ) ا . پ . گياهى سمى كه دفلى و خزهره و بتازى سم الحمار گويند . و حنظل . و كرمى سياه و سرخ و زهردار . خرزى ( xarazi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خرده فروش و خرازى . خرزى ( xaraziyy ) ا . ع . خرده فروش و خرازى . خرزين ( xar - zin ) ا . پ . چوبى دراز كه در طويله‌ها نصب كنند و زين و يراق اسب را بر بالاى آن نهند . و سه پايه‌اى كه زين اسب را بر بالاى آن گذارند . و رف . و نشيمنگاهى كه بر گوشهء صفه‌ها سازند . و نوعى از پالان . خرس ( xars ) و ( xers ) ا . ع . خم . ج : خروس . خرس ( xors ) ص . ع . ج . اخرس و خرساء . خرس ( xors ) ا . ع . مهمانى ولادت . خرس ( xers ) ا . پ . چارپائى گوشت خوار و بسيار پشم آلود از طايفهء ماشية الخفيه . و مصاحب ناهموار و ناموافق . و مردم ناتراشيده و حجيم . خرس ( xaras ) م . ع . خرس الرجل خرسا ( از باب سمع ) : گنگ گرديد آن مرد خلقة . و خرس فلان : نوشيد فلان از خم . خرس ( xaras ) ا . ع . گنگى . خرس ( xares ) ص . ع . رجل خرس : مردى كه بشب نخوابد . خرساء ( xars ' ) ص . ع . مؤنث اخرس - زن گنگ . ج : خرس ( xors ) و خرسان . و سحابة خرساء : ابر بىرعد و بىبرق . و كتيبة خرساء : لشكر آرميدهء بىآواز . خرساء ( xars ' ) ا . ع . بلا و داهيه . خرسان ( xors n ) ص . ع . منسوب بخراسان . و ج . اخرس و خرساء . خرساوله ( xars vale ) ا . پ . نوعى از چلپاسهء زهردار . خرس بازى ( xers - b zi ) ا . پ . بازى دادن خرس . و هر بازى كه خوش آيند نباشد . خرس بان ( xers - b n ) ا . پ . نگاهدارندهء خرس . خرسة ( xorsat ) ا . ع . طعام زن زچه . و زن زچه . خرست ( xarast ) ا . پ . طافح و سياه مست . خرستان ( xorest n ) ا . پ . درختستان خرما بن و نخلستان . خرسته ( xereste ) ا . پ . زلو . خرسك ( xersak ) ا . پ . خرس كوچك . و فرش و پلاسى پشم دار . و يك نوع بازى كه خط دايره‌اى رسم كنند و شخصى در ميان آن بايستد و ديگران آيند و او را زنند و وى پاى خود را بجانب ايشان افشاند بهر كدام برخورد او را بجاى خود در درون خط آورد و خود آزاد گردد . خرس گياه ( xers - gi h ) ا . پ . يك نوع گياهى است كه بيخ آن را شقاقل گويند . خرسلاك ( xar - sal k ) ا . پ . قاطرچى