على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1348

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و استربان و خربنده و كسى كه خر الاغ بكرايه مىدهد . خرسله ( xarsale ) ا . پ . يك قسم داروئى . خرس ماده ( xers - m de ) ا . پ . ماده خرس . خرسناك ( xers - n k ) ص . پ . جائى كه داراى خرس زياد باشد . خرسند ( xorsand ) ص . پ . شادمان و خشنود و هميشه خوش و بشاش . و كسى كه رضا به قضا داده و بهرچه وى را پيش آيد شاكر و راضى باشد و قانع بود . خرسنده ( xorsande ) ص . پ . راضى و خشنود و قانع و شادكام . خرسندى ( xorsandi ) ا . پ . شادمانى و خشنودى و بشاشى . و رضا و قناعت و شكر . و خوشى و خرمى و سرور و آسودگى . خرسنگ ( xar - sang ) ا . پ . سنگ بزرك ناهموار و ناتراشيده كه در ميان راه افتاده و مانع عبور و مرور مردم باشد . و كسى كه در ميان دو مصاحب و طالب و مطلوب نشيند و مانع گردد . و حريف و رقيب . خرسنى ( xorasaniyy ) ص . ع . خراسانى و منسوب بخراسان . خرسون ( xerson ) ا . پ . بندرى از اروپاى روس واقع در محل ريختن رود دنيپر در درياى سياه و داراى 60000 نفر جمعيت . خرسى ( xors ) ا . ع . آنكه بانك نكند از شتران . خرسى ( xorsiyy ) ص . ع . خراسانى و منسوب بخراسان . خرسيدن ( xorsidan ) ف ل . پ . پوسيدن و گنديدن . خرش ( xarc ) م . ع . خرشه خرشا ( از باب ضرب ) : خراشيد آن را . و خرش لعياله : كسب كرد براى عيال خود و طلب رزق نمود . و خرش البعير : چوب سركج بشتر زده كشيد آن را بسوى خود . خرش ( xarc ) و ( xarec ) ص . ع . رجل خرش : مرد كه خوابش نيايد . و كذلك رجل خرش . خرش ( xarac ) ا . ع . متاع فرومايهء خانه . ج : خروش . خرش ( xarac ) ا . پ . خر وحشى و گورخر . خرش ( xarec ) ا . پ . كسى كه از روى هزل و مسخرگى بر وى خنده كنند . و ريشخند و استهزا . خرش ( xoroc ) ا . پ . خروش و شور و غوغاى با گريه . و خار و خلاشه و سقط و افگندنى و به كار نيامدنى . خرشا ( xorc ) ا . پ . بلغت زند و پازند خورشيد و آفتاب . خرشاء ( xerc ' ) ا . ع . پوست مار . و پوست بالائين بيضه كه تهى باشد . و هر چه تهى و دميده باشد . و پوست تنك كه بر شير فراهم آيد . و بلغم . و غبار . خرشاد ( xorc d ) ا . پ . بلغت زند و پازند خرشا و خورشيد و آفتاب . خرشاف ( xerc f ) ا . ع . زمين درشت از سنگ نرم كه مثل دندان باشد و در آن رفتن نتوانند . و شهرى بر ساحل بحرين بر ريگ نرم كه قدم در آن فرو رود . خرشب ( xorcob ) ا . ع . ضابط درشت خوى و دراز فربه . خرشبة ( xarcabat ) م . ع . خرشب عمله : خوب و نيكو نكرد كار را . خرشة ( xaracat ) ا . ع . مگس . و نام شخصى . خرشته ( xaracte ) ص . پ . خراميده و با ناز و سركشى رونده . خرشته ( xarecte ) ا . پ . سقف هلالى . و نوعى از سلاح . خرشع ( xarca ' ) ع . ج . خرشعة . خرشعة ( xarcaat ) ا . ع . قلهء خرد از كوه . ج : خرشع و خراشع . خرشفة ( xarcafat ) ا . ع . جنبش . و آميختگى سخن . و زمين درشت از سنگ نرم كه مثل دندان باشد و در آن رفتن نتوانند . خرشمة ( xercammat ) ا . ع . زمين درشت و سخت . خرشوم ( xorcum ) ا . ع . بينى كوه بر وادى و يا بر زمين هموار . و كوه بزرگ . و زمين سخت و درشت . خرشه ( xarace ) ا و ص . پ . شلتاق و جنگ و خصومت و مجادلهء بىجا و بيموقع . و خراشيده و خراشيده شده . خرشيد ( xorcid ) ا . پ . خورشيد و آفتاب . و روشنى آفتاب . خرشين ( xarcin ) ا . پ . خرامش و جنبش و نوسان و لرزش . و طايفه‌اى از افغان كه ادعاى سيادت كنند . خرص ( xars ) م . ع . حرز كردن ميوه بر درخت و كشت بر زمين . و دروغ گفتن . و بتخمين و گمان سخن گفتن ( و الفعل من نصر ) . و خرص النهر : بست نهر را . خرص ( xars ) و ( xers ) و ( xors ) ا . ع . آن‌قدر سنان كه بالاى لوله باشد . و حلقه‌اى كه گرداگرد بن سنان است . و نيزه . ج : اخراص . خرص ( xers ) ا . ع . حاصل از حرز . يق : كم خرص ارضك . و شتر سخت و قوى . و نيزهء باريك و خرس و به اين معنى اخير معرب از فارسى است . و زنبيل و انبان . و ما يملك خرصا اى شيئا .