على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1345

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خرخر ( xarxar ) ا . ع . آواز آب و باد . و آواز بال عقاب . خرخر ( xar - xar ) و ( xor - xor ) ا . پ . آواز و صداى گلو فشرده . و آوازى كه از بينى آدمى در هنگام خواب برآيد . و آواز گربه در خواب . خرخر ( xerxer ) ا . ع . ماده شتر بسيار شير . و مرد خوش خوراك و خوش پوشاك و خوش فراش . خرخرا ( xarxar ) ا . ع . خرخر و آواز نفس شخص خوابيده . خرخرة ( xarxarat ) م . ع . آواز گلوى خفته و خبه كرده . خرخرة ( xarxarat ) م . ع . آواز كردن پلنگ در خواب . و آواز كردن گربه . خرخره ( xar - xare ) ا . پ . شانهء اسب . و خرخره كردن اسب : تيمار كردن . خرخرى ( xerxeriyy ) و خرخرية ( xerxeriyyat ) ص . ع . ساق خرخرى و ساق خرخرية : ساق ضعيف و ناتوان . خرخسه ( xarxase ) ا . پ . ملواح و خروهه يعنى جانورى كه صياد بر كنار دام بندد تا جانوران ديگر بديدن آن فريب خورده در دام افتند . خرخشت ( xarxoct ) ا . پ . جائى كه انگور در آن ريزند و بفشرند تا شيرهء وى برآيد . خرخشه ( xarxece ) و ( xarxace ) ا . پ . هنگامه و غوغا . و مشت زدن پهلوانان بر يكديگر كه نوعى از كشتى باشد . و ستيزگى و مجادله و منازعهء بىجا و بىموقع . و منازعهء در باب منزل . و پريشانى و خلجان خاطر . و دانه و چينه . خرخوب ( xorxub ) ا . ع . ماده شتر بسيار شير كه شير وى بسرعت منقطع گردد . خرخور ( xarxur ) ا . ع . خرخر . و ماده شتر بسيار شير . و مرد خوش خوراك و خوش پوشاك و خوش فراش . خرخيار ( xar - xi r ) ا . پ . خيار چنبر و خيار شنگ . خرخير ( xarxir ) و خرخيز ( xarxiz ) ا . پ . نام شهرى از ختا كه مشك و جامهء ابريشمين از آنجا آورند . خرد ( xard ) و ( xarrad ) ا . پ . گل سياه لزح و چسبنده . و جاى باتلاق . خرد ( xord ) ص . پ . باريك . و دقيق . و كوچك و صغير و كم جثه . و جوان و اندك سال . خرد ( xarad ) ا . ع . درازى سكوت . خرد ( xarad ) م . ع . خرد خردا ( از باب سمع ) : ساكت شد . و خردت المراة : خريدة گشت آن زن . خرد ( xerad ) ا . پ . دريافت و فهم و عقل و ادراك و تدبير و فراست و هوش و دانش و زيركى . و بىخرد : بىدانش و بىشعور و بىادراك . و خرد در خبط بودن : نقصان در عقل بهم رسيدن و بيهوش و بىعقل شدن . و دندان خرد : دندان عقل . خرد ( xorod ) ع . ج . خرود . خرد ( xorod ) و ( xorrad ) ع . ج . خريد و خريدة . خرداد ( xord d ) ا . پ . ماه سيوم از سال شمسى كه ماه آخر بهار و بودن آفتاب در برج جوزا بود . و روز ششم از هر ماه شمسى و چون در روز ششم خرداد ماه نام روز و ماه يكى مىگردد آن روز را جشن گيرند و عيد كنند . و نام فرشتهء موكل بر آبهاى روان و درختان كه امور و مصالح خرداد ماه به دو تعلق دارد . و نام آتشكده‌اى بوده بسيار بزرگ و عالى . خرداذى ( xard ziyy ) ا . ع . مى و شراب . خردپرست ( xerad - parast ) ص . پ . كسى كه هماره پيروى از عقل و خرد مىكند و عاقل و خردمند . خرد پرور ( xerad - parvar ) ص . پ . كسى كه عقل و دانش مربى وى باشد . خردپسند ( xerad - pasand ) ص . پ . ممدوح و لايق ستايش و قابل تحسين . خردپوش ( xerad - puc ) ص . پ . پوشيده شدهء از عقل و عاقل . خردپيشه ( xerad - pice ) ص . پ . عاقل و خردمند . خردتر ( xord - tar ) ص . پ . كوچكتر . خردخام ( xord - x m ) ص . پ . نرم شده و ريز ريز شده . خردخان ( xord - x n ) ص . پ . پراكنده و منتشر و پاشيده و افشان . خرددست ( xord - dast ) ا . پ . مچ و شخص كيسه بر . و يك قسم بازى كودكان كه دستها را در هم مىكنند . خردر ( xar - dar ) ا . پ . غليواخ و زغن . خر در گله ( xar - dar - gale ) ا . پ . خرجسته و كسى كه از يك طايفه‌اى نباشد و خود را به آن بندد مانند سيد خر در گله . و جمهور . خردسال ( xord - s l ) ص . پ . كم سال و جوان و طفل . خردسوز ( xerad - suz ) ا . پ . نام آتشكده‌اى . خردشتى ( xar - dacti ) ا . پ . گورخر و خر صحرائى و وحشى . خردق ( xardaq ) ا . ع . - مأخوذ از پارسى - شوربا . خردك ( xordak ) ص . پ . خوش اندام و خوشنما و خوش خلق . خردك نگرش ( xordak - negarec ) ص . پ . خرد نگرش .