على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1340

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

كنيد و اين كلمه را در بازى خريج گويند . مر . خريج . خراج ( xarr j ) ص . ع . رجل خراج ولاج : مرد بسيار زيرك و حيله‌گر . خراج ( xarr j ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - كسى كه بسيار خرج كند و مرد كريم و با دهش . خراجة ( xar jat ) م . ع . خرجت المراة فلانة خراجة ( از باب كرم ) : بسيار خروج شد فلان زن ، و اين را در تعجب گويند . خراج گزار ( xer j - goz r ) ص . پ . باج گزار و ماليات بده و اهل ذمه . خراجى ( xer ji ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بخراج يعنى مالياتى . خراخر ( xar xar ) ا . پ . صدا و آوازى كه از گلوى مردم خفته و گلو فشرده برآيد . خراد ( xar d ) ا . پ . غليواج و زغن . خراد ( xar d ) و ( xarr d ) ا . پ . پادشاهى كه بفضل و دانش مشهور بوده . و نام پهلوانى ايرانى . خراد ( xarr d ) ا . پ . - مأخوذ از خراط تازى و بمعنى آن . خرادمهر ( xarr d - mehr ) ا . پ . نام آتشكده‌اى در زمان بابك . خرادى ( xar di ) ا . پ . - مأخوذ از خراطى و بمعنى آن . خراديل ( xar dil ) ص . ع . لحم خراديل : گوشت بريدهء پاره پاره . خرار ( xer r ) ع . ج . خرارة ( xarr rat ) . خرار ( xarr r ) ص . ع . بسيار روان آواز كن . خرارت ( xar ret ) ع . ج . خريت . خرارة ( xarr rat ) ا . ع . باد فرنگ كه چوبى است مدور و بر آن ريسمان بندند و در كشاكش آرند تا از آن صدا برآيد . و مرغى بزرگتر از وركاك . ج : خرار . خرارة ( xarr rat ) ص . ع . مؤنث خرار . و عين خرارة : چشمهء روان آواز كن . خرارق ( xar req ) ع . ج . خرق . ( xorraq ) . خراروش ( xar ruc ) ا . پ . خلالوش . خراره ( xar re ) ا . پ . آوازى كه بسبب گريهء بسيار از گلو برآيد . و صداى آبى كه از جاى بلندى فرو ريزد . خراز ( xarr z ) ا . ع . دوزندهء درز موزه و جز آن . خرازة ( xer zat ) ا . ع . موزه دوزى و مشك دوزى . خرازه ( xar ze ) ا . پ . خرزه و آلت تناسل و نره . خرازى ( xarr zi ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - مهره‌هاى در رشته كشيده شده . و خرازى فروش : خرده فروش و آنكه مهره‌هاى در رشته كشيده را مىفروشد . خراس ( xar s ) ا . پ . آسياى بزرگى كه با چاروا گردانند نه با آب . و خراس خراب و يا خراس خسيسان : كنايه از آسمان . خراس ( xarr s ) ا . ع . خم فروش و خم‌گر . خراسان ( xor s n ) ا . پ . مشرق . و مملكت وسيع و عمده‌اى كه در قديم آن را باختريان مىناميدند و در شمال رود جيحون واقع شده و پايتخت قديم آن مملكت شهر باختر بوده كه ببلخ معروف است . و نام نوائى از موسيقى . خراسانى ( xor s ni ) ا و ص . پ . منسوب بخراسان . و آفتاب . و نام طعامى . خراسانى ( xor s niyy ) ص . ع . منسوب بخراسان . خراسبان ( xar s - b n ) ا . پ . مالك و و خداوند خراس . خراستر ( xar star ) ا . پ . جانوران موذى مانند مار و كژدم و زنبور و مورچه . خراسنى ( xor saniyy ) ص . ع . خراسانى . خراسى ( xor si ) ص . پ . خراسانى . خرآسيا ( xar - si ) ا . پ . آسيائى كه با خر مىگردد و خرآس . خراش ( xar c ) ا و ص . پ . هر چيز شكافته و دريده . و تلف . و ريش . و خراب و نابكار و بىفايده و از كار افتاده و سقط شده و رخنه كرده . و ميوهء خف زده و پوسيده . و هر چيز پوست كنده شده . و فرومايه . و در حالت تركيب بمعنى نافذ . و گذر . و حك و محو . و شكاف با ناخن و خار و جز آن . و دلخراش : هر چيز كه در دل نفوذ كند و از آن بگذرد . خراش ( xer c ) ا . ع . داغى مر شتر را كه دراز باشد . و از اعلام است . و كلب خراش : سگ برانگيخته شدهء براى جنگ با سگ ديگر . خراش ( xor c ) ا . ع . داغ . خراشانيدن ( xar c nidan ) ف م . پ . خراشيدن كنانيدن و فرمودن . خراشة ( xor cat ) ا . ع . حق اندك . يق : لى عنده خراشة . و آنچه بيفتد از چيزى چون آن را بآهن و جز آن بخراشند . خراشش ( xar cec ) پ . م ح . خراشيدن . خراشع ( xar ce ' ) ع . ج . خرشعة . خراشه ( xar ce ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آنچه از خراشيدن چيزى بريزد . خراشى ( xar ciyy ) ا . ع . بلغم . و خلط سينه . و خدو . يق : القى من صدره خراشى : انداخت از سينهء خود بلغم .