على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1332

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خجلت گرى ( xejlat - gari ) ا . پ . شرمندگى و شرمسارى . خجلت‌ناك ( xejlat - n k ) ص . پ . با شرم و با حيا . خجلى ( xajeli ) و خجليت ( xajeliyyat ) ا . پ . شرم و حيا و شرمندگى . خجند ( xojand ) ا . پ . نام شهرى در تركستان موطن كمال خجندى شاعر . خجند ( xojand ) ا . پ . خبازى . و مردم سعادتمند . خجو ( xajv ) م . ع . خجار جله خجوا ( از باب ضرب ) : خاك پاشيد بپاى خود در راه رفتن . خجو ( xoju ) ا . پ . چكاوك و قبره . خجواء ( xajv ' ) ا . ع . زن فراخ كس . خجوج ( x juj ) ا . ع . باد سخت وزان و باد وزان و سخت در پيچان . و گردباد . خجوجاء ( xajvj ' ) ا . ع . مرد دراز پاى و مرد دراز بالا و كلان استخوان . و ترسو و جبان . خجوجاة ( xajavj t ) ا و ص . ع . مؤنث خجوجا - يعنى زن دراز پاى و زن دراز بالا و كلان استخوان و ترسو و جبان . ريح خجوجاة : باد پيوسته وزان . خجوجى ( xajavj ) ا . ع . خجوجاء . خجورسغد ( xajur - soqd ) ا . پ . نام جائى صعب العبور . و نام يكى از حكام آذربايجان . و نره و ذكر . خجوله ( xejavle ) ا . پ . آبله‌اى كه از كار كردن و راه رفتن و يا سوختن در دست و پا و اعضا بهم رسد . خجوليدن ( xejulidan ) ف ل . پ . در برگرفتن و در آغوش كردن و در كنار گرفتن . خجوم ( xajum ) ا . ع . زن فراخ كس . خجى ( xajy ) م . ع . خجى برجله : خاك برانگيخت در رفتن . و خجى ( xajeya ) : شرمگين گشت ( و الاول من ضرب و الثانى من سمع ) . خجى ( xaj ) ع . ج . خجاة . و ما هو الاخجاة من الخجى : نيست او مگر پليد و ناكس . خجيدن ( xajidan ) ف ل و م . پ . فراهم آمدن و فراهم آوردن و جمع شدن و جمع كردن . خجير ( xejir ) و ( xojir ) ا و ص . پ . خوب و پسنديده و زيبا و جميل و خوش صورت و صاحب حسن . و دانشمند . خجيف ( xajif ) ا . ع . لاغر . ج : خجاف . و تكبر . و خفت و سبكى . خجيفة ( xajifat ) ا . ع . مؤنث خجيف يعنى زن لاغر . ج : خجاف . خچكول ( xackul ) ا . پ . گدا و سائل و فقير و درويش . و كاسهء گدايان . و كشكول . خخ خخ ( xax - xax ) پ . كلمهء امر - يعنى زحمت كش و سعى كن . و كلمهء تحسين - يعنى آفرين و مرحبا . خخ خخ ( xax - xax ) ا . پ . ضربان و جنبش و حركت نبض . خد ( xad ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - روى و رخسار . خد ( xadd ) ا . ع . رخسار و آن دو باشد و مذكر است . و راه جماعت و گو دراز در زمين . و جوى خرد . و صفحهء هودج . ج : اخدة ( axeddat ) و خداد و خدان . و تأثير در چيزى . و سرزنش و عتاب . و طعن . ج : خدود . و خد العذراء : شهر كوفه . خد ( xadd ) م . ع . خد الارض خدا ( از باب ضرب ) : شكافت آن زمين را . و خد لحمه : لاغر شد و كم گشت گوشت آن . و خدده السير : لاغر گردانيد او را سير ( لازم و متعدى ) . خدا ( xad ) ا . ع . كرمها كه با سرگين ستور برآيند . خدا ( xode ) ا . پ . نام ذات بارى تعالى همچو إله . و اللّه . و صاحب و مالك . و مخفف خود آى يعنى كه خود او آمده است . خدا آگاه ( xod - g h ) پ . اين كلمه را در جواب از سؤال امرى كه حقيقت آن معلوم نيست گويند ، مثلا چون كسى سؤال كند فردا چه خواهد شد جواب مىدهند خدا آگاه است . خداب ( xadd b ) ص . ع . كذاب و دروغگو و غدار . خدابرد ( xod - berad ) پ . كلمهء فعل يعنى كجا مىروى . خدابنده ( xod - bande ) ا . پ . لقب الجايتو سلطان محمد نهمين پادشاه مغول كه در 703 بر تخت سلطنت ايران جلوس كرد و در 707 بتعليم شيخ جمال الديل مطهر مذهب اثنا عشريه را قبول نمود و در 716 درگذشت ، گويند گذاشتن مهر در نماز در زمان سلطنت او معمول گشت . خدا پرست ( xod - parast ) ص . پ . متدين و موحد و ديندار . خدا پرستى ( xod - parasti ) ا . پ . تدين و ديندارى . خدا ترس ( xod - tars ) ص . پ . متقى و پرهيزگار . خداج ( xed j ) م . ع . زادن ناقه پيش از مدت وضع ( و الفعل من نصر و ضرب ) . و خدج صلوته خداجا : ناقص گزارد نماز را . خداج ( xed j ) ص . ع . الحديث : كل