على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1333
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
صلوة لا يقرء فيها بفاتحة الكتاب فهى خداج اى نقصان و صفت بالمصدر للمبالغة . خداجو ( xod - ju ) ص . پ . موحد و ديندار . خداحافظ ( xod - h fez ) پ . كلمهء دعا كه در وقت وداع مىگويند و به ترك نيز گويند . و خداحافظ كردن : وداع كردن و به ترك گفتن . خدا خدا كردن ( xod - xod - kardan ) ف ل . پ . پناه به خدا بردن . خدا خوان ( xod - x n ) ا . پ . انگشت سبابه . خداد ( xod d ) ا . ع . علامت و نشان داغ در رخسار . و ج . خد . خداداد ( xod - d d ) ا . پ . از اعلام است . و نام مملكتى كه سلطان تيپو پادشاه ميسورى در آن سلطنت كرد . و نام كسى كه مردمان را گروه گروه كرد . خدا دانى ( xod - d ni ) ا . پ . معرفة اللّه . خدار ( xod r ) ا . ع . يك نوع گلبنى . و يك قسم نهالى . خدارا ( xod - r ) پ . كلمهء تعليل . يعنى از براى خدا . خدارت ( xod rat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - حيا و شرمسارى . و عصمت و پاكدامنى و پردهنشينى و پارسائى . خدارن ( xad rena ) ع . ج . خدرنق . خدارى ( xod riyy ) ا و ص . ع . شب تاريك . و اسب سياه . و موى سياه . و بعير خدارى : شتر سخت سياه . خدارية ( xod riyya ) ا و ص . ع . عقاب . و مؤنث خدارى . يق : ناقة خدارية : ناقهء سخت سياه . خداش ( xed c ) ا . ع . از اعلام است . و ابو الخداش : گربه . خدا شناس ( xod - cen s ) ص . پ . موحد . خداع ( xed ' ) ا . ع . مغ . و حيله . خداع ( xed ' ) م . ع . خادعه مخادعة و خداعا : گذاشت آن را . و نيز فريب داد او را . و در آيهء شريفه بمعنى ظاهر كردن خلاف ما فى القلب آمده بدآنجهة كه منافقان كفر پنهان داشتند و ايمان آشكارا كردند : اذا خادعوا المؤمنين فقد خادعوا الله ما يخادعون الا انفسهم اى ما تحل عاقبة الخداع الا بهم . خداع ( xadda ' ) ص . ع . سخت مكار . و حيله باز مشهور . و سال كم حاصل . و مأيوس كنندهء مردم . خدافر ( xad fer ) ا . ع . جامه هاى كهنه . خدافروشان ( xod - feruc n ) ا . پ . رياكاران و آنان كه در ظاهر متدين و در باطن بىاعتقاد باشند . و آنان كه ادعاى الوهيت كند . خدافل ( xad fel ) ا . ع . جامههاى كهنه . المثل : غرنى برداك من خدافلى : در حق كسى گويند كه جهة طمع در مال غير مال خود را ضايع گرداند . قالته امراة رأت على رجل بردين فتزوجته طامعة فى يساره فالفته معسرا . و بكسر الكاف : قاله رجل استعار من امراة برديها فلبسها و رمى بخلقان كانت عليه فجائت تسترجع برديها . خداگير ( xod - gir ) م ف . پ . گرفتار قهر و غضب خدا شدن و در بدبختى ناگهانى افتادن . خدال ( xed l ) ع . ج . خدلة . خدالة ( xad lat ) م . ع . خدلت الساق خدلا و خدالة و خدولة ( از باب سمع ) : آگنده گوشت و ستبر ساق گرديد . خدام ( xed m ) ع . ج . خدمة . خدام ( xadd m ) ص . ع . چابك و چالاك در خدمت . خدام ( xodd m ) ع . ج . خادم . خدا مشرب ( xod - macrab ) ص . پ . خدا پرست و ديندار . خدان ( xed n ) م . ع . خادن مخادنة و خدانا . مر . مخادنة . خدان ( xadd n ) ا . ع . از اعلام است . خدان ( xedd n ) ع . ج . خد . خدا نخواسته ( xod - nax ste ) پ . كلمهء ملامت كه در موقع تنبيه گويند . خداوان ( xod - v n ) ا . پ . انگشت سبابه . خداور ( xod - var ) ا . پ . خداوند و آقا و مالك . و بيگ و مولا . خداوند ( xod - vand ) ا . پ . مالك و صاحب و پادشاه و بيگ و امير و آقا و مولا و استاد و خواجه . و لقب شخص بزرگوار صاحب قدرت و جاه . و خداوند خانه : صاحب و رئيس خانه . و خداوند عالم : خداى تعالى جل شأنه . و خداوند مال : مالدار و صاحب دولت و ثروت . و خداوند نعمت : توانگر و داراى ثروت . خداوندزاد ( xod vand - z d ) ا . پ . شاهزاده و ملكزاده و اميرزاده . خداوندگار ( xod vandeg r ) ا . پ . خالق و صانع عالم . و پادشاه . و هر شخص بزرگوار و بيگ و مولا و رئيس و صاحب . و موجد و مخترع و درست كنندهء هر چيزى . خداوندگارى ( xod vandeg ri ) ا و ص . پ . استقلال و حكومت و داورى و پادشاهى و سلطنت . و منسوب بخداوندگار يعنى شاهى و اميرى .