على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1329

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

آنكه مانند اسب ختلى مىخرامد . ختليون ( xottaliyyuna ) ع . ج . ختلى . ختم ( xatm ) ا . ع . انگبين . و دهانه‌هاى لانهء انگبين . و گرد آوردن زنبوران اندك موم رقيق‌تر از موم لانه و ماليدن آن را بر لانه . ختم ( xatm ) م . ع . ختمه ختما و ختاما ( از باب ضرب ) : مهر كرد آن را . و ختم على قلبه : مهر نهاد بر دل وى تا فهم نكند چيزى را و برنيايد از آن چيزى . و ختم الشئى ختما : رسيد آخر آن را و تمام گردانيد آن را و تمام خواند آن را . و ختم الزرع : آب داد كشت را بار نخست . و كذلك ختم على الزرع . ختم ( xatm ) ا . پ . به زبان اهالى كرمان پهن اسب و استر و خر . ختم ( xatm ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آخر و انجام و انتها و تمام و سرانجام و پايان . و مهر . و پرسه . و مجلس فاتحه خوانى كه در عزاى مردگان ترتيب دهند . و قرائت قرآن مجيد از اول تا آخر به ترتيب . و ختم شدن : بانتها رسيدن و تمام شدن و آخر شدن و سر انجام داده شدن . و مهر شدن . و ختم عمل : قرارداد . و سرانجام كار . و ختم كردن : به آخر رسانيدن و سرانجام دادن و تمام كردن . و مهر كردن . و ترتيب دادن . و ختم گرفتن : در عزاى مردگان مجلس فاتحه خوانى بر پا كردن . و جادو كردن . و ورد خواندن براى برآورده شدن كارى . ختم ( xatam ) ا . ع . مهر و انگشترى . ختم ( xotom ) ع . ج . ختام يعنى جاى پيوند مفاصل اسب . ختمة ( xatmat ) ا . ع . خاتمه و مقطع . و مهر كردگى . ختن ( xatn ) م . ع . ختن الولد ختنا ( از باب نصر و ضرب ) : بريد غلاف سر نرهء آن بچه را . و ختن الشئى : بريد آن چيز را . ختن ( xatan ) ا . ع . داماد و پدر زن و برادر زن و مانند آن . ج : اختان . و ضيافت و مهمانى ختنه . ختن ( xotan ) ا . پ . تركستان . و تاتارستان . و ولايت مشك خيز از تاتارستان . و باصطلاح جغرافياى جديد يكى از شهرهاى تركستان چين را گويند كه واقع است در جنوب شرقى يار قند و امروزه در بعضى از نقشه‌هاى جغرافيا موسوم است بايلچى . ختنبر ( xatanbar ) ا . پ . مفلسى كه لاف توانگرى زند و توانگرى كه شكوهء مفلسى كند - از اضداد است - . ختنة ( xotnat ) ا . ع . ختنه و بريدگى غلاف سر نره . ختنة ( xatanat ) ا . ع . مادر زن مرد . ختنه ( xatne ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بريدگى غلاف سر نره . ختو ( xatv ) م . ع . ختا ختوا ( از باب نصر ) : شكسته شد از اندوه و يا بيم و يا مرض . و فروتنى كرد . و ختا الثوب : بافت ريشه و پرزهء جامه را . و ختا فلانا : بازداشت فلان را از كار . ختو ( xotu ) ا . پ . نى و قصب . و شاخ كرگدن . و دندان و يا استخوان افعى . و شاخ مرغى چينى كه از آن زهگير و دستهء كارد سازند و گويند چون چيزى مسموم و يا طعامى بزهر آغشته در جائى آورند كه اين شاخ در آنجا باشد علامتى از اين شاخ ظاهر مىشود كه دلالت بر آن سم مىكند . ختوانه ( xatv ne ) ا . پ . جامه و لباس پشمينهء درويشان . ختور ( xatur ) ا . پ . نى و قصب و چوب دستى و عصا . ختور ( xatur ) ص . ع . غدر كننده و فريبنده . ختور ( xotur ) ا . ع . زشت‌ترين غدر . ختور ( xotur ) م . ع . ختر خترا و ختورا : مر . ختر . ختوع ( xatu ' ) ا و ص . ع . رهبر دانا . و رهبرى . ختوع ( xotu ' ) م . ع . ختع ختعا و ختوعا . مر . ختع . ختول ( xatul ) ص . ع . گرگ مكار و حيله باز و فريبنده و گستاخ و دلاور . ختون ( xotun ) ا . ع . مصاهرة و خسرگانى . ختونة ( xotunat ) ا . ع . مصاهرة و تزوج مرد با زن . ختيت ( xatit ) ا . ع . خسيس و ناقص . ختير ( xatir ) و ( xettir ) ص . ع . غدر كننده و فريبنده و خيانت كننده . ختيره ( xatire ) ا . پ . كيسهء دولائى چوپانان . ختيع ( xat ) ا . ع . بلا و سختى و رنج و محنت . ختيعة ( xat at ) ا . ع . زهگير چرمى كه تير اندازان در سر انگشت پوشند . ج : ختاع . ختين ( xatin ) ص . ع . ختنه كرده شده و مختون . خث ( xoss ) ا . ع . خس و خاشاك سيل آورده كه خشك شده باشد . و جل وزغ خشك ديرينه . خثار ( xos r ) ا . ع . باقى ماندهء طعام در روى ميز . خثارة ( xas rat ) م . ع . خثر خثرا و خثورا و خثورة و خثرانا و خثارة . مر . خثر . خثارة ( xos rat ) ا . ع . بقيهء چيزى .