على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1328
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ختء ( xat ' ) م . ع . ختأه ختأ ( از باب فتح ) : باز ايستانيد او را از كار . ختا ( xat ) ا . پ . قطعهاى از خاك چين واقع در جنوب رود هوانگهو و محدود است بساحل شرقى درياى چين و اكنون استعمال اين لفظ در ميان علماى جغرافيا متروك است و فقط جغرافىدانان روس اين لفظ را استعمال كرده و مىكنند . ختار ( xat r ) و ( xot r ) ا . پ . پاك كردن باغ و بستان و كشت زار از علف هرزه و خار و خلاشه . ختار ( xatt r ) ص . ع . غدر كننده و بسيار فريبنده و نابكار . ختارش ( xat rec ) ا . ع . ختارش الصبى : حركات و اطوار كودك . ختاع ( xet ' ) ا . ع . دست پناه و دستكش و دستانه . و ج . ختيعة . ختال ( xatt l ) ص . ع . كسى كه با وقار شاهانه بود . ختام ( xat m ) م . ع . ختم ختما و ختاما . مر . ختم . ختام ( xet m ) ا . ع . جاى پيوند مفصل اسب . ج : ختم . و گل و موم و مانند آن كه بدان مهر كنند بر چيزى . ختان ( xet n ) ا . ع . ختنه و جاى ختنه از نره و فرج . ختان ( xatt n ) ا . ع . ختنه كننده . ختانان ( xet n ne ) ا . ع . فى الحديث : اذا التقى الختانان : قيل هو كناية لطيفة عن تعنييب الحشفة . يق : التقى الفارسان و تلاقيا اذا تقابلا فالمراد من التقاء الختانين تقابل موضع قطعهما . ختانة ( xet nat ) ا . ع . ختنه و عمل ختنه كردن . ختانى ( xatt ni ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - شغل ختنه كردن . ختايع ( xat e ' ) و ( xat ye ' ) ع . ج . ختيعة . ختت ( xatat ) ا . ع . فتور بدن و سستى آن . ختر ( xatr ) ا . ع . زشتترين غدر . ختر ( xatr ) م . ع . ختره خترا و ختورا ( از باب نصر و ضرب ) : غدر كرد با او و خدعه نمود . و خترت نفسه : خبيث و فاسد گرديد . ختر ( xatar ) ا . ع . خدارت كه از نوشيدن دوا يا زهر پيدا شود ( و الفعل من سمع ) . ختربة ( xatrabat ) م . ع . بريدن و اندام جدا كردن . خترشة ( xatracat ) ا . ع . خترشة الجراد : آواز خوردن ملخ چيزى را . خترفة ( xatrafat ) م . ع . زدن و سپس بريدن . خترق ( xotraq ) ا . ع . افسنتين . خترمة ( xatramat ) م . ع . خاموش شدن از درماندگى بسخن . يا از بيم . يق : خترم الرجل . ختع ( xat ' ) م . ع . ختع ختعا و ختوعا ( از باب فتح ) : رفت در تاريكى شب و گذشت در آن به قصد . و ختع بالقوم : راهبرى كرد آن گروه را در تاريكى شب . و ختع عليهم : بناگاه برآمد بر ايشان و گريخت و تيز رفت . و ختعت الضبع : لنگان رفت كفتار . و ختع الفحل خلف الابل : اى قارب فى مشيه . و ختع السراب : نيست شد و رفت آن كوراب . ختع ( xota ' ) ا . ع . كفتار ماده . ختع ( xota ' ) و ( xate ' ) ا . ع . رهبر دانا در رهبرى . ختعة ( xotaat ) و ( xot'at ) و ( xat'at ) ا . ع . پلنگ ماده . ختعرة ( xat'arat ) م . ع . نيست شدن . ختفرج ( xatafraj ) ا . پ . خرفه . ختك ( xatak ) ا . پ . خرجى و خوراكى كه هر روز هر يك از رعايا على السويه بآدم حاكم و مأمور او مىدهند . ختل ( xatl ) ا . پ . فريفتگى و گولزدگى . و اسپغول و اسفرزه . و ولايتى از بدخشان كه اسب خوب از آنجا آورند و مردمان آنجا خوش صورتند و ختلان نيز مىگويند . ختل ( xatl ) م . ع . ختله ختلا و ختلانا ( از باب نصر و ضرب ) : فريفت او را . و ختل الذئب الصيد : پنهان شد گرگ براى شكار . ختل ( xetl ) ا . ع . پوشش . و خانه . و سوراخ خرگوش . ختل ( xottal ) ا . ع . شهرى به ماوراءالنهر ، گويا مراد همان ولايت ختل باشد . ختلان ( xatl n ) ا . پ . ولايتى از بدخشان كه ختل و كولاب نيز گويند و مردمان خوش صورت دارد و نيز اسب خوب از آنجا آورند . ختلان ( xatal n ) م . ع . ختله ختلا و ختلانا : مر . ختل . ختلانى ( xatl ni ) ص . پ . منسوب بختلان بدخشان . ختلعة ( xatlaat ) م . ع . هويدا گرديدن و برآمدن بسوى بيابان . ختلمة ( xatlamat ) م . ع . ختلم الشئى : گرفت آن چيز را در خفيه . ختلى ( xatli ) ص . پ . منسوب بختل بدخشان . و ختلانى . ختلى ( xottali ) ص . پ . منسوب بختل . ج : ختليون . ختلى خرام ( xatli - xar m ) ص . پ .