ج : حكم . حكمت ( hekmat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دانائى . و درست كردارى . و فرز بود . و زيركى . و گفتار عاقلانه . و پيش‌گوئى . و عدالت . و طبابت . و علم حكمت : دانش چيزها باشد چنان كه هست و قيام بكارها چنان كه بايد و بر دو قسم است : علمى و عملى . و حكمت علمى كه نظرى نيز گويند تصور حقايق موجودات بود . و حكمت عملى عمل ممارست حركات و مزاولت صناعات باشد . و حكمت نظرى سه قسم است : اول علم ما بعد الطبيعه . دوم علم رياضى . سيوم علم طبيعى و اصول علم ما بعد الطبيعه دو باشد : يكى علم الهى و دويمى علم فلسفهء اولى و فروع آن چند نوع است چون معرفت نبوت و بحث امامت و احوال معاد و جز آن . و اصول علم رياضى مانند عدد و علم هندسه و علم موسيقى و جز آن و فروع آن علم مناظر و مزايا و علم جراثقال و غيره . و اما اصول علم طبيعى : سماع طبيعى و سماع عالم و علم كون و فساد و آثار علوى و علم معادن و علم نباتات و علم حيوانات و علم نفس و فروع آن : علم طب و علم احكام نجوم و علم فلاحت و جز آن . و علم منطق را غير از اين علوم دانند و گويند آلت است براى تعليم علوم . و حكمت عملى سه قسم است : تهذيب اخلاق و تدبير منازل و سياست مدن . حكمة ( hakamat ) ا . ع . كام لگام كه در آن فسار باشد . و پيش روى آدمى و پيش سروى . و شان آدمى و امر او . و زنخ گوسپند . و قدر و منزلت . حكمت‌آرا ( hekmat - r ) ص . پ . آراسته شدهء با خرد و دانش . حكمت آميز ( hekmat - miz ) ا . پ . سرشته شدهء با دانش و خردمندى . حكمت آئين ( hekmat - in ) ص . پ . رهنموده شده و آرايش شدهء با خردمندى . حكمتى ( hekmati ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بحكمت . حكم ران ( hokm - r n ) ا و ص . پ . حاكم و فرمان‌روا . حكم رانى ( hokm - r ni ) ا . پ . حكومت و فرمان روائى و پادشاهى و سلطنت . حكم‌روا ( hokm - rav ) ا . پ . آنكه حكم مىكند و اجراى حكم مىنمايد . حكم‌كش ( hokm - kac ) ص . پ . مطيع فرمان و فرمان بردار . حكم گذارى ( hokm - goz ri ) ا . پ . حكومت و سلطنت و داورى و رياست . حكمنامه ( hokm - n me ) ا . پ . نظامنامه و دستور نامه و فرمان . حكمى ( hokmi ) ص و م ف . پ . منسوب به حكم و موافق حكم . حكوف ( hokuf ) ا . ع . سستى در عمل . حكوك ( hokuk ) ع . ج . حك . حكومة ( hokumat ) ا . ع . داورى . حكومة ( hokumat ) م . ع . حكم حكما و حكومة . مر : حكم . حكومت ( hokumat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سلطنت و فرمانروائى . و داورى . و رياست و فرمانفرمائى از جانب سلطنت . و قدرت مطلق . و قضاوت . و حكمرانى . حكومت‌ران ( hokumat - r n ) ص . پ . پادشاه مقتدر . حكومت رانى ( hokumat - r ni ) ا . پ . سلطنت و پادشاهى . حكومتگاه ( hokumat - g h ) ا . پ . كرسى حكومت و نشيمنگاه حكومت . و دار السلطنه و پايه تخت و مسكن سلطنت و ايالت و كشور و حكمرانى و اقتدار . حكه ( hekke ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خارش . و ناخوشى ابنه . و حكه داشتن : خارش داشتن و ميل مفرط به چيزى داشتن . حكى ( hakki ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چاقوئى كه به آن چيزى را حك كنند . حكى ( hakiy ) ص . ع . امراة حكى : زن سخن‌چين . حكيص ( hakis ) ا . ع . مرد متهم و آنكه از وى بدگمان باشند . حكيك ( hakik ) ا . ع . كعب سوده كه كودكان بازند . و سم تراشيده . و هر تراشيدهء پنهان . و اسب تراشيده سم . حكيم ( hakim ) ا و ص . ع . دانا و خداوند حكمت و صاحب حكم . و استوار كار و راست كار . ج : حكماء . و يكى از نامهاى بارى تعالى . و از اعلام است . حكيم ( hakim ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دانا و آنكه هر كار وى از روى دانائى و بينائى باشد . و پزشك و طبيب . و حكيم على الاطلاق : خداوند عالم . حكيمات ( hakim t ) ا . ع . ج . حكيمة . حكيمانه ( hakim ne ) ص و م ف . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بحكيم و از روى حكمت و بينش و دانائى . حكيمباشى ( hakim - b ci ) ا . پ . سر پزشك و رئيس طبيبان و پزشكان . حكيمة ( hakimat ) ا . ع . مؤنث حكيم . ج : حكيمات . حكيمى ( hakimi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عمل طبابت و حكمت . حل ( hall ) ا . ع . روغن كنجد . و نيز حل : كلمه‌ايست كه بدان شتران را زجر كنند تا تيز روند . و الشفعة كحل العقال مثل فى قصر المدة . حل ( hall ) م . ع . حل حلا ( از باب نصر ) : دويد . و حل العقدة : گشاد گره