على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1076

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بيمارستان مبتلايان به جذام و ساير امراض مسرى . جذامر ( joz mer ) ص . ع . رجل جذامر : مرد بسيار شكنندهء پيمان . جذامير ( jaz mir ) ا . ع . اخذه بجذاميره : گرفت همهء آن را . و نيز جذامير ج . جذمار و جذمور . جذان ( jazz n ) ا . ع . سنگريزه‌هاى نرم . جذانة ( jazz nat ) ا . ع . واحد جذان يعنى يك سنگريزهء نرم . جذب ( jazb ) م . ع . جذب فلانا جذبا ( از باب نصر ) : غلبه كرد فلان را در منازعت و كشش . و جذبه جذبا ( از باب ضرب ) : كشيد آن را . و جذب الشيئ : برگردانيد آن چيز را از جايش . و جذبت الناقة : كم شير شد ناقه . و جذب الشهر : گذشت اكثر ماه . و جذب المهر : باز كرد اسب كره را از شير . و جذب الريق : خشك شد آب دهن . و جذب النخلة : بريد پيه خرما بن را . و جذب الماء نفسا : يك دم به دهان آب خورد . جذب ( jazb ) ص . ع سير جذب : سير سريع . جذب ( jazb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كشش و كشيدگى و ربودگى و كشيدن بسوى خود و نشف . و جذب كردن : كشيدن و بسوى خود كشيدن . جذب ( jazab ) ا . ع . پيه خرما بن و يا پيه سخت آن . جذبات ( jazab t ) ا . ع . فلان اخذ فى وادى جذبات : راه گم كرد فلان و به منزل رسيد . جذبات ( jazab t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كششها و فريبها . جذبان ( jezzeb n ) ا . ع . زمام فعل كه ميان انگشت نر و انگشت دو يمين باشد . جذبة ( jazbat ) ا . ع . مسافت بعيد يق . بينه و بين المنزل جذبة . و جذبة من غزل : يك تاب از ريسمان كه زنان بدوك دهند . جذبة ( jazabat ) ا . ع . واحد جذب يعنى يك قطعه از پيه خرما بن . جذبه ( jazbe ) و ( jazabe ) ا . پ . مأخوذ از تازى - خشم و غضب و قهر و تندى و عرضه و ميل و ارادهء از روى استوارى و آرزوى محكم . جذة ( jozzat ) ا . ع . ما عليه جذة : نيست بر وى چيزى از جامه و مانند آن . جذجذة ( jazjazat ) م . ع . بريدن از بيخ . جذر ( jazr ) ا . ع . هر عددى كه آن را در نفس خود ضرب كنند مانند سه كه چون در نفس خود ضرب شود نه حاصل آيد پس سه جذر نه باشد و نه مال سه . و نيز جذر : شتر مادهء چهار ساله . مر . جدر . جذر ( jazr ) م . ع . بريدن و از بيخ بر كندن ( و الفعل من نصر ) . جذر ( jazr ) و ( jezr ) ا . ع . بن و يا بن زبان . و نره . و عددى كه در ذاتش ضرب كنند مانند دو براى چهار و يازده براى يك‌صد و بيست و يك . و بن گردن . ج : جذور . و شادروان كعبه . جذع ( jaz ' ) م . ع . بزندان كردن و خوار داشتن . و جذع الدابة : بىعلف بست ستور را . و جذع بين البعيرين : بست دو شتر را در يك رسن ( و الفعل من فتح ) . جذع ( jez ' ) ا . ع . تنهء خرما بن و تير سقف . ج : جذوع و اجذاع . و ا خ . نام عمر و غمانى . و منه المثل خذ من جذع ما اعطاك و الاصل انه كانت غسان تؤدى كل سنة الى ملك سليح دينارين من كل رجل و كان يلى ذلك سبطة بن المنذر السليحى فجاء سبطة يسأله الدينارين فدخل جذع منزله فخرج مشتملا بسيفه فضرب به سبطة حتى برد و قال خذ من جذع ما اعطاك او اعطى بعض الملوك سيفه رهنا باتاوته فلم ياخذه الملك و قال اجعل هذا فى كذا من امك فضربه به فقتله و قال المثل . و اين مثل را در غنيمت شمردن عطاى بخيل گويند . جذع ( jaz ) ا . ع . آنچه پيش از ثنى باشد يعنى گوسپند . و گاو بسال دويم در آمده و اسب بسال سيوم و شتر بسال پنجم اسم له فى زمن و ليس بسن تنبت او تسقط . ج : جذعان و جذعان و جذاع . و جوان و فلان فى هذا الامر جذع يعنى فلان درين كار تازه در آمده است . و الازلم الجذع : روزگار سخت پر بلا . و شير بيشه . و ام الجذع : داهيه و بلا . و الدهر جذع ابدا يعنى روزگار پيوسته جوان است و پير نگردد . جذع ( jaze ' ) ا . ع . ذهبوا جذع مذع مبنيين على الفتح يعنى بهر سوى پريشان و متفرق شدند . جذعات ( jaza t ) ع . ج . جذعة . جذعان ( jez ' n ) و ( joz ' n ) ع . ج . جذع . جذعان ( joz ' n ) ا . ع . جذعان الجبال : كوههاى خرد . جذعة ( jazaat ) ا . ع . مؤنث جذع . ج : جذعات . جذعمة ( jaz'amat ) ا . ع . خرد و كودك و طفل صغير و گويند ميم آن زائده است و اصل آن جذعة بوده . جذف ( jazf ) م . ع . جذفه جذفا ( از باب ضرب ) : بريد آن را . و جذف الطائر : تيز پريد مرغ و شتافت . و