على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1018
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خمان و چمان رود . تيخ ( tayx ) م . ع . تاخه بالمتيخة : زد او را به متيخة ( و الفعل من ضرب ) . تيخ ( tix ) ص . پ . هر چيزى كه سر آن تيز باشد . تيخال ( tix l ) ا . پ . تيغال . تيد ( tayd ) م . ا . ع . نرمى و آهستگى يق تيدك يا هذا يعنى نرمى و آهستگى كن و تيدك زيدا و تيد زيد يعنى بگذار زيد را و هو اما مصدر و الكاف مجرورة او اسم فعل و الكاف للخطاب و ابن مالك آن را اسم فعل مىداند . تيداك ( tid k ) ا . پ . يهود . تيداكى ( tid ki ) ا پ . يهودى و منسوب به جهود . تيدد ( taydad ) ا خ . ع . موضعى و يكى از نامهاى مدينهء منوره . تيديع ( taydi ' ) م . ع . به ايدع رنگ كردن جامه را . تئر ( tear ) و تير ( teyar ) ع . ج . تارة . تير ( tir ) ص . پ . تيره و تاريك و تنگ و ضيق . تير ( tir ) ا . پ . آلت دفاع چوبينى كه از آهن نوك تيزى مسمى به پيكان مسلح شده و به طرف مقصود به زور و قوت كمان انداخته مىشود و بتازى سهم گويند . و حصه و بهره و حظ و نصيب و قسمت . و ستارهء عطارد . و غضب و قهر و خشم و آه . و فصل پائيز و خزان . و قدر و مرتبه و عظمت و شوكت . و روشنائى . و هر چوب راست و مدور همچون چوبى كه خانه بدان پوشند و چوبى كه در ميان كشتى نصب كنند و بادبان از آن آويزند . و چوب عصارى و چوبى كه دو پلهء ترازو از آن آويخته است . و چوبى كه خمير نان را بدان تنك سازند و چوبى كه قنادان شيرهء بقوام آورده را بدان زده ولت كنند . و تير تتماج و تير گز و مانند آن . و صاعقه و طوفان . و طلع و شكوفهء خرما . و تاب و طاقت و مروت و امان . و يك نوع مار . و نوعى از مرغ شبيه بطاووس ماده كه بتازى تير ( teyor ) گويند . و رشته و موى و تيريز جامه و كرباس و مورى كه جنسى از پارچهء سفيد است . و گل نرگس . و هر دو چيز كه در جثه و تركيب و صفات ديگر با هم برابر باشند . و گلولهء توپ و تفنگ . و صحرا و بيابان . و ماه چهارم از سال جلالى و روز سيزدهم از هر ماه شمسى و روز سيزدهم تير ماه چون نام روز با نام ماه موافق آمده عيد و جشن بايد كرد و گويند درين روز ميان افراسياب و منوچهر مصالحه واقع شد . و نام فرشتهء موكل رستور و تدبير امور تير ماه و روز تير به اين فرشته متعلق مىباشد . و تير افگندن : دعاى بد كردن و طعنه زدن . و تير انداختن : پرتاب كردن تير . و تير باران سحر : آه سحر و گريهء سحرى . و تير بازوى چرخ : ستارهء عطارد . و تير به سنگ خوردن : به مقصود نرسيدن و نااميد شدن . و تير بدخشان : تير دو سر . و تير بندوق : گلولهء تفنگ . و تير تتماج : تيرى كه خمير نان را بدان تنك سازند . و تير تخش : تير هوائى و آتشبازى . و تير تظلم : آه مظلوم . و تير تيزپر : تيرى كه بسرعت و تندى برود . و تير چرخ : عطارد و چيزى مانند تير هوائى كه از آهن سازند و درون آن را پر از باروت كرده و آتش زده بجانب دشمن اندازند . و تير خاكى : تير كوچك سبك سر . و تير خانه : شاه تير و حمال و تير بزرگ سقف خانه . و تير سحر : روشنى صبح كاذب و آه سحر و دعاى بد . و تير سقف : تير پالار خانه . و تير قرعه : دو تيرى كه بدان فال گيرند . و تير فلك : تير چرخ و كوكب عطارد . و تير كشتى : ستون و يا سكان كشتى و تير كشيدن : احساس درد نمودن در امتداد يك خط . و تير گردون : خورشيد و عطارد و حوادث آسمانى . و تير محنت : اندوه و دلگيرى . و تير نان : قسمى از چوبه كه خمير نان را بدان تنك سازند . و تير ناوك : تيرى كه از ميان لوله و يا ناوى رها شده باشد . و تير هوائى : موشك و تير آتشبازى . تير ( tir ) ا . ع . صحرا و بيابان و شاه تير و ا خ . نام شخصى . تير ( teyor ) ا . ع . مرغى شبيه بطاوس ماده . تيراب ( tayr b ) ا . ع . خاك و تراب . تير ابر ( tir - abr ) ا . پ . ابر سياه و تاريك . تيراژه ( tir je ) ا . پ . قوس قزح . تيراست ( tir st ) ص . پ . به زبان پهلوى سيصد . تير انداز ( tir - and z ) ا . پ . كمانكش و كماندار و تفنگچى . تير اندازى ( tir - and zi ) ا . پ . كمانكشى و انداختن تير خواه تير كمان باشد و يا گلولهء تفنگ و يا توپ و ساير اسلحهء آتشى . تير آور ( tir - var ) ا . پ . غدار و مكار . تيراه ( tir h ) ا . پ . پرندهاى سبز رنگ كه پر آن را در زردوزى به كار برند و آن را سبزك گويند . تيرب ( tayrab ) ا . ع . خاك و تراب . تير باران ( tir - b r n ) ا . پ . ريزش تير از اطراف و بطور فراوانى . و سياستى كه در آن مقصر را هدف تير بسيار كنند . و تير باران سحر : آه و ناله . و تير باران كردن : انداختن تير بسيار . تيربند ( tir - band ) ا . پ . كمرى كه از چند رشته پشم شتر بر تافته ساخته باشند و