على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
912
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
تازى - ضميمه . و تتمه و حاشيه و فهرست و دفتر و مكتوبى كه از جانب شخص بزرگى نوشته شده باشد . تعليك ( ta'lik ) م . ع . علك القربة : نيك پيراست مشك را . و علك ماله : نيكو خدمت كرد شتران را . و علك يديه على ماله : از مال دست بست جهة بخل و تصرف نكرد . تعليل ( ta'lil ) م . ع . مشغول كردن كسى را بطعام و جز آن يقال هو يعلل نفسه بتعلة . و سيرآب كردن بعد سيرابى . و باربار ميوه چيدن . تعليل ( ta'lil ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بيان علت و سبب . تعليم ( ta'lim ) م . ع . آموزانيدن و آگاه كردن . و نشان لشكريان بر خود بستن . تعليم ( ta'lim ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آموختن و تربيت و تأديب و درس و علم و معرفت و استاد . و با تعليم : با تربيت . و بىتعليم : بىتربيت . تعليمات ( ta'lim t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درسها و چيزهاى آموختنى . تعليم خانه ( ta'lim - x ne ) ا . پ . مدرسه و دبستان . تعليم فرما ( ta'lim - farm ) و تعليمگر ( ta'lim - gar ) ا . پ . استاد و معلم . تعليمى ( ta'limi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تسمهاى كه بر سر لگام بندند . و عصاى كوچكى كه در دست گيرند . تعمج ( taammoj ) م . ع . پيچ پيچان رفتن . يق تعمجت الحية : پيچيد آن مار در رفتن . تعمد ( taammod ) م . ع . آهنگ كردن يق تعمده و تعمد له . تعمد ( taammod ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كار از روى قصد و اراده و از روى غرض . تعمدا ( taammodan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - ديده و دانسته و از روى قصد و به قصد و با اراده . تعمق ( taammoq ) م . ع . دور انديشيدن در سخن و در كار و به مغ آن رسيدن يق تعمق فى امره و كلامه . تعمق ( taammoq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - غوررسى و دورانديشى و فراست و زيركى . تعمل ( taammol ) م . ع . تعمل من اجله : سختى كشيد جهة او . و تعمل فلان لكذا : كارى گرفت از خود . تعمم ( taammom ) م . ع . عم خواندن يق تعممته النساء اى دعوته عما . و عمامه بر سر بستن . تعمى ( taammi ) م . ع . كور گرديدن . تعمية ( ta'meyat ) م . ع . عمى معنى البيت : پوشيد معنى آن بيت را . و نيز تعمية : كور ساختن . تعميت ( ta'mit ) م . ع . باغنده ساختن پشم را بهر رشتن . تعميد ( ta'mid ) م . ع . به خاك و جز آن باز داشتن توجبه را چندان كه بيك جا گرد آيد يق عمد السيل تعميدا . تعميد ( ta'mid ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - غسلى مر ترسايان را كه كودكان را در آب معمودانى فرو برده غسل دهند و آن را بمنزلهء ختنه مىدانند و مىگويند كودكان را پاك مىگرداند . تعمير ( ta'mir ) م . ع . نيكو بافتن جامه و نيكو رشتن يق عمر الثوب اى أجاد نسجه و غزله . و سوگند دادن كسى را . و زندگانى دراز دادن . و ببقاى دراز موصوف كردن . و بقاى دراز خواستن . و تعمير المسجد : ذكر كردن خداى و درس دادن علم را در آن . و باز داشتن خود را از كلام دنيا . و مرمت كردن شكسته را . و پاك داشتن و روشن كردن بچراغ . و عمره الله : تا دير دارد او را خداى . و عمر الله بك منزلك : همواره معمور دارد خداى جاى تو را به تو . و عمر نفسه : اندازه كرد براى نفس خود حدى را . و عمرته اياه : در مدت عمر دادم او را آن چيز . و عمرك الله ما فعلت كذا اصله عمرتك الله تعميرا اى اذكرك اللّه تذكيرا . تعمير ( ta'mir ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مرمت بناى شكسته . تعميش ( ta'mic ) م . ع . فربه گردانيدن و به حال خود نمودن جسم بيمار را يق عمشه الله . و به قصد در كارى غفلت نمودن يق عمش عن الشيئ تعميشا . و اصلاح كردن عمش و دور كردن آن را . تعميق ( ta'miq ) م . ع . مغاك كردن و دور انديشيدن در كار . تعميل ( ta'mil ) م . ع . مزد كار كن دادن . و امارت دادن كسى را و مستولى گردانيدن بر قومى يق عمل فلان عليهم ( مجهولا ) . تعميم ( ta'mim ) م . ع . مهتر گردانيدن و عمامه پوشانيدن يق عمم الرجل ( مجهولا ) اى سودلان العمائم تيجان العرب كما قيل فى العجم توج . و كذا عم رأسه اى لفت عليه عمامة . و همه را فرا رسيدن . و كف بر آوردن شير ( تشبيها بالعمامة ) . تعميم ( ta'mim ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عموميت دادن . تعمين ( ta'min ) م . ع . بعمان روى آوردن و يا داخل شدن در عمان . و ثابت شدن به جائى . تعميه ( ta'mie ) ا . پ . - مأخوذ از تازى معما . و تعميه كردن : ايراد كردن سخن خواه نظم باشد و يا نثر بطور معما . و تعميه گفتن : معما گفتن . تعميه ( ta'mih ) ا . ع . عميت فى ظلمه تعميها : بناحق ستم كردى بر وى و دشمنى .