على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

906

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

از چوب . و واديج بستن رز را . و پيوسته افروخته ماندن هيزم . و عرش الحمار براسه : حمله كرد خر پس برداشت سر را و گشاد دهان را . و عرش الامر : درنگ نمود در كار . تعريص ( ta'ris ) م . ع . تير بر خانه نهادن تا مسقف سازند . و پشت خماندن . و سر فرود نياوردن شتر يق عرض البعير اذا ذل ظهره لا رأسه . و در صحن سراى گوشت وا افگندن جهة خشك شدن . و پاره‌پاره كردن گوشت . و يا گوشت بر خدرك انداختن و يا خاكستر آلودن و نيك ناپختن . تعريض ( ta'riz ) م . ع . بكنايه سخن گفتن خلاف تصريح يق عرضت له و به و منه المعاريض فى الكلام و هى التورية بالشيئ عن الشيئ . و پهن نمودن چيزى را . و فروختن رخت را بعرض و به غير جنس آن . و خورانيدن راه آورد را . و پيوسته خوردن بر يك ساله را . و صاحب عارضه و كلام گرديدن . و تعميه نمودن كاتب نبشته را . و بيان ناكردن . و چيزى عرض چيزى ساختن . و تمام ناپختن گوشت را . و نيم جوشانيدن آن را . و نشان پهن بر چارپاى نمودن . و پيش آوردن كسى را بر كارى . و قول سمرة من عرض عرضنا له و من مشى على الكلاء قذفناه فى النهر يعنى هر كه دشنام صريح ندهد پيش مىآيم او را بضرب خفيف و هر كه دشنام صريح دهد حد قذف جارى مىكنم بر او . تعريف ( ta'rif ) م . ع . شناسا كردن و آگاهانيدن - خلاف تنكير و به عرفات وقوف نمودن . و گم شده را جستن . و خوشبوى گردانيدن قوله تعالى عرفنالهم اى طيبها . و اسم نكره را معرفه كردن . تعريف ( ta'rif ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بيان و توصيف و شناس و شناسان و معرفى . و ستايش و تحسين و تمجيد . و تعريف كردن : ستايش كردن و توصيف كردن . و بيان نمودن . و صفات پسنديده و اخلاق حسنه و كمالات صورى و معنوى كسى را بيان كردن و شناس نمودن و شناسان كردن . تعريفات ( ta'rif t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - توصيفات و بيانات و ستودگيها . تعريفى ( ta'rifi ) ص . پ . منسوب به تعريف و قابل ستايش و تحسين و تمجيد . تعريق ( ta'riq ) م . ع . ممزوج گردانيدن شراب را و پرنا كردن دلو و مشك را از آب . رگ‌دار كردن شراب را از آب . تعريق ( ta'riq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خوى كردن و عرق كردن . تعريك ( ta'rik ) م . ع . نشكنج گرفتن و سخت فشردن و فشردن . تعريم ( ta'rim ) ا . ع . آميختن . تعز ( taezz ) ا خ . ع . تختگاه و دار السلطنهء يمن . تعزب ( taazzob ) م . ع . ترك نمودن نكاح را يق تعزب فلان ثم تأهل . تعزز ( taazzoz ) م . ع . ارجمند گرديدن . و كمياب گشتن . و تنگ شدن سوراخ پستان شتر ماده . و سخت و درشت گرديدن گوشت . تعزعز ( taaz'oz ) م . ع . يك‌سو شدن و زجر پذيرفتن بز . تعزل ( taazzol ) م . ع . يك‌سو شدن و كناره گزيدن . تعزم ( taazzom ) م . ع . آهنك كردن بر كارى و دل نهادن و كوشش نمودن . تعزوة ( ta'zovat ) ا . ع . شكيبائى و خوبى شكيبائى . تعزى ( ta'z ) ا . ع . كلمه‌ايست كه جهة عطوفت و مهربانى خواستن استعمال مىكنند يق تعزى لقد كان كذا و كذا . تعزى ( taazzi ) م . ع . بار بستن و نسبت پذيرفتن راست باشد يا دروغ . الحديث من تعزى بعزاء الجاهلية فاعضوه بهن ابيه . مر . عزاء . و شكيبائى نمودن . تعزيب ( ta'zib ) م . ع . دور شدن و بسوى چراگاه دور رفتن . تعزية ( ta'zeyat ) م . ع . بصبر فرمودن مصيبت‌زده را . تعزيت ( ta'ziat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ماتم‌پرسى و سرسلامتى و پرسش خويشان مرده و امر بشكيبائى آنان . و تعزيت دادن : سرسلامتى دادن و امر فرمودن ماتم‌زدگان را به شكيبائى . و تعزيت كردن : ماتم‌پرسى كردن و شفقت و مهربانى كردن به كسان مرده . و تعزيت گفتن : امر فرمودن ماتم‌زدگان و خويشان مرده را بصبر و شكيبائى . تعزيت پرسى ( ta'ziat - porsi ) ا . پ . ماتم‌پرسى . تعزيت خانه ( ta'ziat - x ne ) ا . پ . مجلس فاتحه‌خوانى . تعزيت نامه ( ta'ziat - n me ) ا . پ . نامه‌اى كه در ماتم‌پرسى مىنويسند . تعزير ( ta'zir ) م . ع . نكوهيدن و ادب دادن . و بزرگ داشتن و بزرگ كردن . و يارى دادن و توانا كردن و مدد نمودن . و گران‌بار كردن ستور را - از لغات اضداد است . تعزير ( ta'zir ) ا . ع . ضربى كه كمتر از حد باشد و يا سخت‌ترين ضرب . تعزير ( ta'zir ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سياست و عقوبت . و تعزير كردن : عقوبت كردن . تعزيز ( ta'ziz ) م . ع . ارجمند گردانيدن و توانا كردن قوله تعالى فَعَزَّزْنا بِثالِثٍ .