على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
66
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و بزرگى و دليرى كسى مىكند . و ابرو تنگ كردن يا ابرو نازك كردن ف ل . : تكبر نمودن . و ابرو جنبانيدن و يا ابرو زدن : اشاره كردن . و رضا دادن . ابرواز ( abrav z ) ا . ع . مر ابرويز . ابروان ( abrov n ) ج . پ . ابرو . و صبح و عصر . ابروز ( abruz ) ا خ . پ . كوهى در نزديكى همدان . و كوه البرز . ابرو صنام ( abru - san m ) پ . و ابرو صنم ( abru - sanam ) ا . پ . لفاح و يبروج الصنم . ابرو فراخى ( abru - fer xi ) ا . پ . خوشدلى . و خوشمنشى . و گشادهروئى و تازه روئى . و همت و سخاوت . ابرو كمان ( abru - kam n ) ص . پ . آنكه ابروى وى مانند كمان باشد . ابرو كن ( abru - kan ) ا . پ . مقاشى كه زير ابرو را بدان مىكنند . ابرو گشاده ( abru - goc de ) ص . پ . شخص خوشحال و خوش محضر . ابرونتن ( abrunaten ) ف ل . پ . بلغت زند مردن و فوت شدن . ابرو هلال ( abru - hel l ) ص . پ . آنكه ابروى وى مانند ماه نو باشد . ابرويز ( abarvayz ) ا خ . ع . نام پادشاهى از پادشاهان فارس كه پرويز باشد . ابره ( abrah ) ص . ع . سفيد شفاف . و سرخ . ابره ( abre ) ا . پ . روى جامهء دولا . و آنچه در زير آن بود آستر . ابره ( obarah ) ا . پ . هوبره . ابره ( ebarah ) ا . پ . ميوهء نورس و نو باوه و نوبر . ابرهام ( abarh m ) ا . پ . طبيعت و اصل و جوهر . و ا خ . فرشتهاى كه تدبير عالم كند . و يكى از اسمهاى حضرت ابراهيم خليل الرحمن . ابرهة ( abrahat ) ا خ . ع . نام سه نفر از پادشاهان يمن : 1 - ابرهة بن الحارث كه ذو المنار نيز گويند . 2 - ابرهة بن الصبا كه بعلم و دانائى مشهور بوده است . 3 - ابرهة بن الاشرم الحبشى كه ويرا ابو يكسوم نيز گويند و اين ابو يكسوم همان رئيس اصحاب الفيل است كه خداوند جل شأنه در قرآن مجيد مىفرمايد . ابرهه ( abrahe ) ا . پ . پرندهاى بسيار كوچك . و ا خ . سر كردهء اصحاب فيل كه بدون غلبه و ظفر به مكه آمده و در خيال خراب كردن آن شهر مقدس و خانهء كعبه بود و موفق نشد و همين ابرهه است كه ابو يكسوم گويند و در صنعا در مقابل كعبه بناى كليسا نمود . ابرهيميه ( ebrahimiye ) ا . پ . يك نوع آشى كه از غوره مىپزند و از غذاهاى مقوى مىباشد . صاحبان فرهنگ اين كلمه را مأخوذ از تازى نمىدانند . ابرى ( abri ) ص . پ . ابردار شده . و مختلف اللون گشته . و كاغذ ابرى ا . : كاغذ ضخيم و درخشانى كه از كشمير آورند . و نيز كاغذ الوانى كه به آب شنبليله مىسازند . و بهترين ابريهاى اين زمان يك نوع ابرى است كه در همدان شخص صحافى مىساخته است . ابرى ( abriy ) ص . ع . تيز و سوراخ كننده وا . سوزن فروش . ابرئاء ( abre ' ) ع . ج برئ . ابرية ( abriat ) ا . ع . سبوسهء سر . ابريج ( ebrij ) ا . ع . شيرزنه . ابريز ( ebriz ) ا . ع . طلاى خالص . ابريسم ( ebrisam ) و ( abrisam ) ا . ع . مر . ابريشم . ابريشم ( abricam ) و ( abricom ) ا . پ . تارهاى باريك و درخشانى كه حاصل مىگردد از يك قسم بيدى كه آن را كرم ابريشم مىنامند و اين كرم كه از نوع بوم بيكس و از جنس پروانهء شب محسوب مىگردد تغذيهاش از برگ درخت توت يا از برگ آيلانت مىباشد . و آيلانت به زبان اهالى جزيرهء ملوك درخت بزرگ و قشنگى را گويند كه كرم ابريشم از برگ آن تغذيه مىكند و جهت همين مصرف اين درخت را بپاريس و ساير محال فرانسه برده در تفرجگاهها و باغهاى عمومى غرس كردهاند و مردم فرانسه آن را ورنى دو ژاپون وار برد و سيل نيز مىگويند . از يك پيلهء كرم ابريشم ممكن است تارى بدست آورد كه طول آن 300 متر باشد . گويند پوشيدن لباس ابريشمين منع از توليد شپش مىكند و بر قوهء باه مىفزايد و از اين جهت است كه زنهاى كثير الشبق لباسهاى ملصق بر بدن خود را از ابريشم قرار مىدهند . ابريشم بطور كنايه تار ساز را نيز گويند . ابريشمى ( abricami ) ص . پ . منسوب بابريشم . و ا . تاجر ابريشم فروش . ابريشمين ( abricomin ) ص . پ . منسوب به ابريشم . ابريشمين ( abreycemin ) ص . پ . ابريشمين و منسوب به ابريشم . ابريق ( ebriq ) ا . ع . - معرب آبريز - آفتابه و كوزه و چاكل . و شمشير درخشان . و زن خوشگل . و كمان مخطط . ج : برّاق و اباريق . ابرئلال ( ebrel l ) م . ع . ابرأل الديك ابرئلالا : پرهاى گردن را واكرد آن خروس براى جنگ . ابرين ( abrin ) ا . ع . ريگ تودهاى در يمامه . ابز ( abz ) م . ع . ابز الظبى ابزا و