على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

67

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ابوزا و ابزى ( از باب ضرب ) : برجست آن آهو در دويدن . و بدويد به طرفى و رو نگردانيد . و ابز الانسان : بياسود انسان در دويدن و پس از آن دويد . و ناگهان بمرد . و ابز بصاحبه : بغاوت كرد از صاحب خود و سركشى نمود ويرا . ابز ( abez ) ص . ع . ظبى و ظبية ابز : آهوى دونده‌اى كه رو به طرفى نگرداند . ابزاء ( ebz ' ) م . ع . ابزى به : گرفت او را . و ابزى فلان : بلند كرد فلان سرين خود را . و نيز ابزاء بمعنى شير دادن آمده است . ابزار ( abz r ) ع . ج بزر . ابزار ( abz r ) ا . پ . قسمى از شلغم . و زردك . و افزار . ابزار ( abz r ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - نوابل و ادويه‌اى كه در تلذيذ اغذيه به كار برند . ابزاردان ( abz r - d n ) ا . پ . قوطى فلفل و ادويه . ابزارى ( abz riy ) ا . ع . كسى كه تخمه مىفروشد . و ا خ . لقب جماعتى از محدثين . ابزاريون ( abz riyun ) ج ا خ . ع . لقب جماعتى از محدثين . ابزال ( ebz l ) م . ع . دندان ناب درآوردن اشتر در نه سالگى . ابزام ( ebz m ) ا . ع . زبانه مانندى كه در سر كمربند باشد و در حلقهء سر ديگر بند گردد . ج : ابازيم . ابزام ( ebz m ) م . ع . ابزمه الفا : داد او را هزار . ابزج ( abzaj ) ص . ع . رجل ابزج : مرد سينه برآمدهء پشت درآمده . ابزر ( abzar ) ا خ . پ . كوهى نزديك همدان كه تقريبا 150 فرسخ از مغرب اصفهان مسافت دارد . ابزن ( abzan ) و ( ebzan ) و ( obzan ) ا . ع . - مأخوذ از پارسى - حوضى كه در آن غسل كنند و گاه از مس باشد . ابزى ( abz ) ص . ع . رجل ابزى : مردى كه پشت او نزديك سرينش كج باشد . و يا سينه‌اش برآمده و پشتش درآمده باشد . و يا سر نيش بيرون آمده باشد . ابزى ( abz ) م . ع . ابز ابزا و ابوزا و ابزى . مر . ابزه ابزيدن ( abzidan ) ف م . پ . پر كردن و انباشتن . ابزيم ( ebzim ) ا . ع . ابزام . ج : ابازيم . ابزين ( ebzin ) ا . ع . ابزام . ج : ابازين . ابس ( abs ) ا . ع . قحط . و جاى درشت . و سنگ پشت نر . ابس ( abs ) م . ع . ابسه ابسا ( از باب ضرب ) : سرزنش كرد . و ترسانيد او را . و بند كرد . و پيش آمد او را بمكروه . و خرد و حقير پنداشت او را . و ابس به : خوار گردانيد او را و غلبه كرد بر وى . ابس ( ebs ) ا . ع . اصل بد . و جاى درشت . ابسار ( abs r ) ا . پ . سنگى كه بدان تيغ و چاقو تيز مىكنند . و سنگ فسان . و افسار . ابسار ( ebs r ) م . ع . ابسر القرحة ابسارا : خراشيد ريش را پيش از نضج . و ابسر الحاجة : خواست حاجت در غير وقت . و ابسر التمر : بسر آميخت در نبيذ خرما . و ابسر النخل : بسر آورد خرما بن و ابسر المركب فى البحر : باز ايستاد كشتى در دريا . ابساس ( ebs s ) م . ع . ابس بالمغر ابساسا : خواند مغر را بسوى آب . و نيز ابساس عبارتست از زجر كردن شتر بلفظ بس بس . و رها كردن ستور به آب . و بس بس گفتن ماده شتر را بوقت دوشيدن . ابساط ( absat ) ع . ج بسط ( best ) و ( bost ) و ( bosot ) . ابساط ( ebs t ) م . ع . گذاشتن ماده شتر را با بچهء خود و رها كردن آن . يق ابسط الناقة و ابسطت الناقة ( لازم و متعدى ) . ابساق ( ebs q ) م . ع . شير درآمدن در پستان پيش از زادن . ابسال ( ebs l ) م . ع . ابسل البسر ابسالا : پخت و خشك كرد غورهء خرما را . و ابسله لكذا : پيش آورد او را بر آن كار . و نيز ابسال : گرو كردن . و حرام نمودن چيزى . و بهلاك سپردن كسى . قوله تعالى : أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ اى تسلم . و بر مرگ دل نهادن . ابسان ( ebs n ) م . ع . خوش‌خوى گرديدن . ابست ( abest ) و ( ebast ) ا . پ . گوشت ترنج و بالنگ كه از آن مربا مىسازند . ابستا ( abest ) ا خ . پ . تفسير كتاب زند كه ماژى بر آن نوشته . و نيز بمعنى دو كتاب زند و پازند . و در اين دو كتاب همهء قوانين مذهبى ماژى كه فرمانده آتش است ديده مىشود . و همچنين در اين كتاب خبريست كه حضرت ابراهيم خليل الرحمن او را تكرار مىكند در حالتى كه در وسط كورهء آتشى بوده كه بامر نمرود در آن افكنده شده بود . ابستاق ( abest q ) ا خ . ع . معرب ابستا . ابسته ( abeste ) ص . پ . چاپلوس و متملق . و ا . جاسوس . ابسگون ( abesgun ) ا خ . پ . آبسگون . ابسنت ( absant ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه . مشروب معطرى كه از افسنتين و پاره‌اى دارو هاى معطر ديگر و الكل بدست مىآورند و در فرنگ معروف به ابسنت سوسى مىباشد . و مادهء محركى است كه در امراض بايد استعمال شود . ابش ( abc ) م . ع . فراهم آوردن ( از باب