على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
695
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
لغات اضداد است - و بانوا بينا و بينونة : جدا شدند . و بان الشيئ بينا و بيونا و بينونة : از هم جدا شد آن چيز . و بانت المراة عن الرجل : جدا گرديد زن از مرد بطلاق . و بانت هى يعنى كدخدا شد آن زن - از اضداد است . و بانه بينا : افزون آمد او را در فضل . بين ( bayn ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - ميان و در ميان . و بين الاقران : در ميان همتاها . و در اين بين : در اين ميان . بين ( bin ) ص . پ . بيننده و نگرنده - و اين صفت هرگز به تنهائى استعمال نمىشود و هميشه به آخر اسم ملحق مىگردد مانند چشم حقبين و ديدهء حقيقتبين يعنى چشمى كه راستى و حقيقت چيزى را مشاهده مىكند و جهانبين و خردهبين و مصلحت بين و جز آنها . و دوربين ا . : آلتى است كه بواسطهء آن چيزهاى دور كه در فاصلهء زيادى واقع شدهاند ديده مىشود . بين ( bin ) ا . ع . كرانه . و حد فاصل ميان دو چيز . و ارتفاع زمينى كه باريك بود و از گل و سنگ درآميخته باشد . و مسافت مقدار مد بصر . ج : بيون . و ا خ . نام چند موضع و ده و نهر . بين ( bayyen ) ص . ع . پيدا و آشكار . ج : ابيناء ( abayn ' ) و بينة ( binat ) . و مرد فصيح . ج : ابيناء ( abayn ' ) و ابيان و بيناء ( boyan ' ) . بينا ( bayn ) ا . ع . همان بين است كه باشباع فتحهء الف پيدا شده يق بينا نحن كذا و نيز مانند بينما از حروف ابتدائيه مىباشد . مر . بينما . بينا ( bin ) ا . پ . بلغت زند و پازند شهر و ماه . بينا ( bin ) ا . پ . بصير . و ديدهور و آگاه و دوربين و تيزنظر . وا . يك قسم گياه درازى . و بينا بودن ف ل . : آگاه و بصير بودن . و بينا شدن : آگاه شدن . و ديدن و نگريستن . و بينا كردن ف م . : آگاه كردن . بيناء ( boyn ' ) ع . ج بين ( bayyen ) . بيناب ( bin b ) ا . پ . چيزى كه در حين مكاشفه ديده مىشود و معاينه نيز گويند . بينات ( bayyen t ) ع . ج بينة ( bayyenat ) . بينادل ( bin - del ) ص . پ . روشن ضمير و هوشيار و زيرك . بيناره ( bin re ) ا . پ . صورت مهيب و مكروه . و ا خ . ديوى قوى الجثه . بيناس ( beyn s ) و بيناسگ ( byen sg ) ا . پ . دريچهء خانه . بينام ( bi - n m ) ص . پ . بىاسم و بىرسم . و بىنشان . و شخص نكرهء غير معروف . بينام ( bin m ) ا . پ . انگشت بنصر . بيناموس ( bi - n mus ) ص . پ . بىعفت و بىعصمت . و بىمذهب . و غير متمدن . و دهاتى و روستائى . و بىتربيت . بينايان ( bin y n ) پ . ج . بينا . بينائى ( bin i ) ا . پ . بصيرت و بينندگى . و چشم . و تيزى نظر . و روشنائى چشم . بينائى ( bin i ) ا . پ . بلغت زند ماه قمرى . بينب ( binab ) ا . ع . يك نوع گياهى كه هميشه سبز است . بينبين ( bayna - bayna ) ا . ع . ميان جيد وردى - و هما اسمان جعلا اسما واحدا و بنيا على الفتح . و همزهء مخففه را نيز بين بين گويند . بينبين ( bayn - bayn ) و بينا بين ( bayn - bayn ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - ميانهء خوب و بد يعنى نه خوب و نه بد . بينة ( binat ) ع . ج بين ( bayyen ) . بينة ( bayyenat ) ا . ع . حجت واضح و آشگار . ج : بينات ( bayyen t ) . بينجيدن ( bianjidan ) ف م . پ . بيختن . و ف ل . اسير شدن و گرفتار شدن . و درمانده و بيچاره شدن . و بىصبر و بىتحمل شدن . بيند ( binad ) ا . پ . اميد . و اميدوار . و شمار و عدد . بيند ( biand ) پ . كلمهء فعل يعنى بوند و هستند . بيندو ( bindov ) ا . پ . مقلد اشخاص بد نژاد و بدسرشت . بىنديد ( bi - nadid ) ص . پ . بىنظير و بىهمتا . بينش ( binec ) پ . م ح . فعل ديدن . و ا . ديده . و نگاه و نظر . و بصيرت . بىنشان ( bi - nec n ) ص . پ . بىعلامت . بىنصيب ( bi - nasib ) ص . پ . بىبهره . و بىنوا و فقير . بينط ( beyant ) ا . ع . بافنده . و نشكرده . بىنظير ( bi - nazir ) ص . پ . بىمانند و بىهمتا . بىنظيرى ( bi - naziri ) ا . پ . بىمانندى و بىهمتائى . بىنعل ( bi - na'l ) ص . پ . بىبرگ و بىسامان و بىنوا و فقير . بىنفس ( bi - nafas ) ص . پ . دم بسته و بىدم . بينكچشم ( binake - cacm ) ا . پ . مردمك چشم . و حدقه . بينما ( baynam ) ع . مانند بينا از حروف ابتداء است - و در نزد اصمعى ما بعد بينا مجرور باشد هرگاه بين بجاى آن راست آيد