على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

687

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

است هميشه سبز كه خزان نمىكند و برگ نمىريزد و مردم گيلان هميشه جوان گويند و بتازى حى العالم . بىشبهه ( bi - cobhe ) ص . پ . بىشك و بىاشتباه . بيشة ( bicat ) و بئشة ( be'cat ) ا خ . ع . وادى شيرناك در راه يمامه . بيشتر ( beyctar ) ص . م ف . پ . زيادتر و افزون‌تر . و حصهء بزرگتر و زيادتر از دو حصهء غير متساوى چيزى . بيشترك ( beyctarak ) م ف . پ . مصغر بيشتر يعنى اندكى بيشتر . بيشترى ( beyctari ) ص . پ . منسوب به بيشتر . بيشترين ( beyctarin ) م ف . پ . زيادترين و فزون‌ترين . بىشرف ( bi - caraf ) ص . پ . بىحرمت و بىآبرو . بىشرم ( bi - carm ) ص . پ . بىحيا و بىآزرم . بىشرمى ( bi - carmi ) ا . پ . بىحيائى و بىآزرمى . بىشعور ( bi - cour ) ص . پ . نادان و بىعقل و بىادراك . بيش‌فروش ( beye - forovc ) ص . پ . گران‌فروش . بىشفقت ( bi - cafqat ) ص . پ . نامهربان . بىشك ( bi - cak ) و بىشك و ريب ( bi - cakko - rayb ) و بىشك و شبهه ( bi - cakko - cobhe ) م ف . پ . بدون اشتباه . و بدون وهم و گمان . و بدون ترديد و يقينا و بطور يقين . بيشكار ( beyc - k r ) ا . پ . كار بىمزد و اجر و پاداش . بىشكيب ( bi - cakib ) ص . پ . بىتحمل و بىصبر . بىشمار ( bi - com r ) ص . پ . بىحساب و بسيار زياد . بيشكين ( beyckin ) ا خ . پ . نام افتخارى نظامى و فاريابى . بيش‌موش ( bic - movc ) ا . پ . يك قسم جانورى كه در زير بوتهء بيش زندگى مىكند و بتازى فارة البيش نامند . مر . بيش . بيش‌وكم ( beyco - kam ) م ف . پ . هر چه هست خواه زياد و خواه كم . بىشوى ( bi - cuy ) ص . پ . بىشوهر و زنى كه شوهر نداشته باشد . بىشوئى ( bi - cui ) ا . پ . بىشوهرى . بيشه ( beyce ) و ( bice ) ا . پ . جنگل . و كشور جنگلى غير مزروع . و نيستان . و هر جائى كه شبيه به آن باشد . و سازى كه از نى شبانان نوازند . و يا سازى شبيه بچنگ . و يا رباب . بيشى ( beyci ) ا . پ . افزونى و فراوانى . و ترقى . و زيادتى . بيشيم ! ( beyecim ) پ . كلمهء فعل يعنى التماس كنيم . بيص ( baysa ) و ( bisa ) و ( bayse ) و بيص ( bisen ) و بيصا ( baysan ) ا . ع . تنگى . و شدت و سختى يق وقع فى حيص بيص و فى حيص بيص يعنى افتاد در فتنه و آشوبى كه از آن رهائى ندارد . و جعلتم الارض عليه حيص بيص و حيصا بيصا : تنگ ساختيم به روى زمين را و سخت گرفتيم به نحوى كه مجال تردد در آن و تصرف در وى را ندارد . بىصبر ( bi - sabr ) ص . پ . ناشكيبا و بىتحمل . بىصبر ( bi - sabri ) ا . پ . عدم شكيبائى و عدم تحمل . بىصدا ( bi - sad ) ص . پ . بىآواز و ساكت . و بىصدا بودن ف ل . : ساكت بودن . و بىصدا شدن : ساكت شدن . بىصرفه ( bi - sarfe ) ص . پ . بىفايده و بيهوده . و ياوه و بىمعنى . بىصرفه‌گو ( bi - sarfe - gov ) و ( bi - sarfe - gu ) ص . پ . ياوه‌گو . بىصلاح ( bi - sal h ) م ف . پ . بىصواب ديد و بىمصلحت . و سركش . بىصيقل ( bi - sayqal ) ص . پ . كدر . و صيقل‌نشده . بيض ( bayz ) ا . ع . آماس دست اسب . و ج بيضة ( bayzat ) . بيض ( bayz ) م . ع . باضت يد الفرس بيضا ( از باب ضرب ) : آماس كرد دست آن اسب . و باضت الدجاجة : خايه نهاد ماكيان . و باض الحر : سخت شد گرما . و باضت البهمى : نصال افگند گياه بهمى و آن پيكان مانندى است كه بر برگ وى ظاهر مىشود و مىافتد . و باض فلانا : غالب آمد فلان را در سپيدى . و باض العود : رفت ترى آن چوب و خشك گرديد . و باض بالمكان : اقامت نمود در آن . و باض السحاب : باريد ابر . بيض ( biz ) ع . ج بيوض و بيضة ( bayzat ) و ابيض و بيضاء . و ايام البيض : روزهاى شبهاى روشن يعنى سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم هر ماه قمرى . بيض ( biz ) و ( bayz ) ا خ . ع . ابن البيض : نام مردى از قوم عاد و آن بازرگانى بود كه ناقهء خود را بر عقبهء كوهى پى كرده راه بر مردمان بست . بيض ( boyoz ) ع . ج بائض و بيوضى ( bayuz ) .