على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

681

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

مانع از خواب شدن . و بيدار شدن ف ل . : از خواب برخاستن . و هوشانيدن . و آگاه شدن . و متنبه شدن . و هوشيار شدن . و بيدار كردن ف م . از خواب برخيزانيدن . و هوشيار كردن . بيداربخت ( bid r - baxt ) ص . پ . خوش طالع و بختيار . بيدار دل ( bid r - del ) ص . پ . هشيار . و آگاه و خبردار . و چالاك . بيداردلى ( bid r - deli ) ا . پ . هشيارى . و آگاهى . و چالاكى . بيدار مغز ( bid r - maqz ) ص . پ . عاقل . و هشيار . و خبردار و با بصيرت . بيداره ( bid re ) ص . پ . ترسو و جبان . و آشفته شدهء از عشق . و بيذاره . بيدارهوش ( bid r - hovc ) ص . پ . كسى كه هميشه متنبه باشد و داراى غفلت نبود . بيدارى ( bid ri ) ا . پ . سهر و بىخوابى . و هشيارى . و آگاهى . و چشم بيدارى : چشم بيدار . بيداشت ( bi - d ct ) ص . پ . غافل . و كاهل . و بىخبر . بيداشتى ( bi - d cti ) ا . پ . غفلت . و عدم توجه در كار ستور . بيداغ ( bi - d q ) ص . پ . بىنشان . و بىعيب . و بىلكه . بيدام ( bi - d m ) ص . پ . بىداد و بىعدالت . بيدام ( bi - d m ) ا . پ . ظلم و تعدى . بيدانات ( bayd n t ) ع . ج بيدانة ( bayd nat ) . بيدانة ( bayd nat ) ا . ع . ماده خر وحشى . و يا كرهء ماده خر وحشى . ج : بيدانات . بيدانجير ( bid - anjir ) ا . پ . كرچك و طمرا كه عبارت از گياهى است بومى آسيا و از آنجا بفرنگستان برده‌اند . و در آسيا و مملكت ايران روغن دانه‌هاى اين گياه را كه كرچك و كنتون نيز مىنامند جهت روشن كردن منازل استعمال مىكنند . و يكى از مسهلات كثير الاستعمال است كه در اطفال ده ساله پنج تا شش مثقال آن را مىآشامانند و در جوانان ده تا دوازده مثقال . و بيدانجير خطائى : دند . بيدانش ( bi - d nec ) ص . پ . نادان و جاهل . بيدانشى ( bi - d neci ) ا . پ . نادانى . و كردار نادان . و هر چيز نالايق به عمل كسى . بيدانه ( bi - d ne ) ص . پ . بىخسته و بىتخم . و كم‌تخم و كم‌خسته . بيدباف ( bid - b f ) ا . پ . سبدساز . بيدبافى ( bid - b fi ) ا . پ . سبدسازى . بيدبرگ ( bid - barg ) ا . پ . نوعى از پيكان تير شبيه ببرگ بيد . بيدبن ( bid - bon ) ا . پ . درخت بيد . بيدپاى ( bid - p y ) ا خ . پ . يكى از حكماى هند از ندماى دابشليم . بيدح ( baydah ) ص . پ . امراة بيدح : زن تناور و فربه . بيدخ ( baydax ) ا خ . ع . نام زنى . بيدخ ( baydax ) و ( beydax ) ا . پ . اسب جلد و تند و تيز خيز . بيدخة ( baydaxat ) ص . ع . امراة بيدخة : زن فربه با گوشت . بيدخت ( beydoxt ) ا . پ . ستارهء زهره . بىدخل ( bi - daxl ) ص . پ . بىدرآمد . بىدخلى ( bi - daxli ) ا . پ . عدم درآمد . بيدر ( beyder ) ا خ . پ . نام شهرى در ملك دكن هندوستان . بيدر ( baydar ) ا . ع . خرمن . و خرمنگاه . بيدرة ( baydarat ) م . ع . بيدر الطعام بيدرة : خرمن خرمن كرد گندم را . بىدرد ( bi - dard ) ص . پ . بىرنج . و بىحس . و بىرحم و نامهربان . بىدردى ( bi - dardi ) ا . پ . بىرنجى . و خلاصى از درد و رنج . و بىحسى و بىرحمى و سنگدلى . بىدرفش ( bi - darafc ) ا خ . پ . نام پهلوان جادوگرى از تورانيان كه برادر گرگزار بود . بىدرمان ( bi - darm n ) ص . پ . نااميد . و بىچاره و لاعلاج . بىدرنگ ( bi - derang ) م ف . پ . بدون درنگ و بدون توقف . و ناگهان . و فورا و فى الفور . و بشتاب و بسرعت . و بچالاكى و چست . و چالاك . و زود . و بيدرنگ و گمان : بلا شك و شبهه . بيدره ( bidare ) ا . پ . پاچال آهنگرى . بيدرى ( baydar ) ص . ع . لسان بيدرى : زبان هموار . بيدريغ ( bi - dereyq ) ص . و م ف . پ . بىانكار و بدون اعتراض . و آشكارا . و به زودى و فورا قبول كرده . و بدون بخل . و بدون كينه‌خواهى . و بطور جوانمردى و سخاوت . و بىپشيمانى و بىنگرانى . و بىدريغ شدن ف م . : پذيرفتن بدون اعتراض . و بيدريغ كردن : قبول كردن . و عطا كردن بدون افسوس و امتناع . بيدستان ( bidest n ) ا . پ . جاى انبوه از درخت بيد . بيدستر ( bidastar ) ا . پ . يكى از حيوانات پستاندار قاضمه كه دو پايش مانند پنجهء مرغ آبى راحى و دمبش صدفى و پهن و افقى . و جند كه دوائى است ضد تشنج از آن استخراج مىشود و آن را قندزوهرژفدك و هزد نيز گويند . بيدست‌وپا ( bi - dasto - p ) ص . و م ف . پ . بدون قوت و قدرت . و سراسيمه