على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

682

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و آشفته و سرگردان . بيدستور ( bi - dastur ) ص . پ . و م ف . بىرخصت و بىاجازه . و بدخلق و گستاخ . و بىقاعده و بدون پيش‌رو . بيدعوى ( bi - da'v ) ص . پ . عارى از ادعا و درخواست . بيدق ( baydaq ) ا . پ . - مأخوذ از پيادهء فارسى - شخص مجرد . و پيادهء شطرنج . بيدق ( baydaq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پيادهء شطرنج . و بيدق سيم : ستاره و كوكب . بيدكش ( bid - kac ) ا . پ . يك قسم سلاحى . بيدگياه ( bid - gi h ) ا . پ . مرغ كه بتازى ثيل گويند . بيدل ( bi - del ) ص . پ . آزرده و دلتنگ . و ضعيف القلب . و دل‌گرفته . و مريض از عشق . و نادان . و غمگين . و گول و كودن . بيدلا ( beydel ) و ( bidel ) ا . پ . كلام بىمعنى و سخن ياوه و بيهوده . بيدلانه ( bi - del ne ) م ف . پ . در حالت بيجانى و بطور آزردگى و دلگيرى . بيدلى ( bi - deli ) ا . پ . ضعف قلب . و بىجراتى و جبن . بيدماغ ( bi - dam q ) ص . پ . بىحالت و بىكيف . و باندك چيزى خشمناك و متغير شده . و ناشكيبا و بىصبر و بىحوصله . بيدماغى ( bi - dam qi ) ا . پ . بىصبرى و ناشكيبائى و بىحالتى . بيدمال ( bidm l ) م ف . پ . زدودگى رنگ آئينه و شمشير و كارد و جز آن با چوب بيد و مانند آن . بيدمشك ( bid - mock ) و بيدموش ( bid - movc ) ا . پ . قسمى از بيد . مر . بيد . بىدم ( bi - dom ) و بىدمب ( bi - domb ) ص . پ . شرور و موذى و با شرارت - و بيشتر در حيوانات استعمال كنند . بىدم ( bi - dam ) ص . پ . بىنفس . بىدمى ( bi - domi ) ا . پ . عدم دم و دنب . بىدندان ( bi - dand n ) ص . پ . آنكه دندان ندارد و آنكه دندانش افتاده باشد . و بىدندان شدن ف ل . : افتادن دندانها . بىدوا ( bi - dav ) ص . پ . بدون دوا . و بىدرمان و لاعلاج . بيدواز ( beyd - v z ) ا خ . پ . نام كوهى در ولايت ماوراء النهر . بيدودة ( baydudat ) م . ع . باد بوادا و بيدودة . مر . بواد . بيدوس ( bi - dovs ) ص . پ . معصوم و بىگناه . بيدول ( bi - dul ) ص . پ . بىشكل . و بد تربيت شده و بىادب . بيدولت ( bi - davlat ) ص . پ . بدبخت و بىنصيب . و بىهنر . و داراى نكبت . بيدون ( bi - dun ) پ . كلمهء نفى يعنى بدون . بيدوند ( bid - vand ) ا . پ . يك نوع سنگى دوائى كه شادانه نيز گويند . بيدهشت ( bi - dahcat ) ص . پ . بىترس و بىوحشت . و بىبيم و بىهول . بىدهن ( bi - dahan ) ص . پ . عاجز و ناتوان در تكلم و سخن‌ران حقير . بيدى ( bidey ) ا . پ . درخت بيد و تك بيد . بيديانت ( bi - di nat ) ص . پ . بىراستى و بىدرستى . و بىدين . بيديده ( bi - dide ) ص . پ . نابينا . و گستاخ . و ناسپاس . بيدين ( bi - din ) ص . پ . بىكيش و بىمذهب . و ملحد . بيذار ( bayz r ) و بيذارة ( bayz rat ) ص . ع . رجل بيذار : مرد بسيارگوى و افشانندهء راز . و كذلك رجل بيذارة . بيذاره ( biz re ) ا . پ . فريب و گول . و مكر و حيله . بيذخ ( bayzax ) ا . ع . زن تناور . و ا خ . نخله‌اى مشهور . بيذرانى ( bayzar niy ) ص . ع . مرد بسيار گوى و افشاكنندهء راز . بيذق ( bayzaq ) ا . پ . فرمانده . و غوش . و باز شكارى . بيذق ( bayzaq ) ا . ع . راهنماى در سفر . و پياده . ج : بياذق . و پيادهء شطرنج . بيذمان ( bayzom n ) ا . ع . گياهى . بىذوق ( bi - zovq ) ص . پ . بىمزه . و بىسليقه و آنكه ما بين خوبى و بدى فرق نگذارد . بىذوقى ( bi - zovq ) ا . پ . بىمزگى و بىسليقگى . بير ( bir ) ا . پ . جامهء خواب مانند نهالى و توشك . و آنچه گستردنى باشد جهت خوابيدن . و جامهء خوشنما . و رعد . و برق و صاعقه . و طوفان . و حفظ و برو ياد . بير ( bir ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - برادر . و دلير و شجاع و پهلوان . و ميوهء درخت عناب . بير ( bir ) ص . پ . توصيفى عددى - مأخوذ از تركى - يك . بئر ( be'r ) ا . ع . چاه - مؤنث است - ج : آبار و ابآر ( ab ' r ) و ابؤر ( ab'or ) و آبر ( bor ) و بئار ( be r ) . بيراد ( bir d ) ص . پ . پير و سالديده . و ضعيف و ناتوان . بيراز ( beyr z ) ا . پ . شاخ حيوانات و سرون و قرن .