على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
55
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
آيام ( y m ) ا . پ . بيخ و ريشه . و آوام و دين و وام . آيان ( y n ) ص . پ . آيندگان . آيانى ( y ni ) ا . پ . شايستگى و خوبى . آياى ( y y ) ع . ج آية . آىآى ! ( y - y ) پ . كلمهء فعل يعنى آمد آمد . آئب ( eb ) بازگردنده . ج : اوب و اوّاب و ايّاب . آئبة ( ebat ) ع . ا . آبى كه در نيمروز خورند . آية ( yat ) ع . ا . شخص . و كالبد و جز آن . ج : آيات و آئى و آى و آياى . و همچنين بمعنى عبرت و پند آمده است . قوله تعالى : لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ . و معجزه . و دليل . و قصه و رساله . و علامت . و نشان قوله تعالى قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً . آيت ( yat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نشان و علامت . و خواجهء كامل و بزرگ . آيده ( yde ) ا . پ . ترى و نمناكى . آير ( yer ) ا . پ . بيمارى كه در پوست آدمى پديد آيد و بتازى نبات الليل گويند . آئر ( yer ) ص . ع . گاينده . آئر ( or ) ع . ج . اير . آيژ ( yej ) و آيژك ( yejak ) ا . پ . شرارهء آتش . آيس ( yas ) ص . ع . مأيوستر و نااميدتر . آيش ( yec ) م ح . پ . آئيدن . وا . آمدن به هنگام و وقت معين . و هر بخشى از زمين مزروع چنان كه زمينى را جهت زراعت چند بخش كنند و هر ساله يك بخش از آن چند بخش را زراعت كنند و آن را آيش گويند . آيشتنه ( yectane ) و آيشته ( yecte ) ص : پ . چاپلوس و ا . جاسوس . آيشم ( yecm ) ا . پ . بلغت زند ماهتاب . آيشنه ( yecne ) و آيشه ( yece ) ص . پ . چاپلوس و ا . جاسوس . آيفت ( yeft ) و ( yoft ) ا . پ . استدعا و حاجت و درخواست خواه از خالق و خواه از مخلوق . و ضرورت و احتياج . آئك ( ek ) ص . ع . مثمر و باردار . يق ايك آئك . آئل ( el ) ا . ع . شير ستبر . و هر چيز ستبرى از روغن و عسل و جز آن . ج : ايل ( oyyal ) . آيلانت ( yl nt ) ا . پ . به زبان مردم جزائر . ملوك درخت بزرگ قشنگى كه كرم ابريشم از برگ آن تغذيه مىكند . مر . ابريشم . آين ( yan ) ا . پ . آهن . آين ( yen ) ا . پ . آئين و رسم و قاعده و قانون . آئن ( en ) ص . ع . رجل آئن : مرد با رفاهيت و تنآسان . آئنات ( en t ) ع . ج آئن . آئنة ( enat ) ع . ج . اوان . و فلان يصنعه آئنة يعنى فلان اين كار را گاه مىكند و گاه نمىكند . آيندگان ( yandeg n ) پ . ج آينده . آينده ( yande ) ص . پ . كسى و يا چيزى كه مىآيد . و پيروى مىكند و از پس وى مىآيد . و پس از اين مىآيد . و ا . مهمان . و زمان آينده و مستقبل . آينه ( yne ) ا . پ . مر . آئينه . آيه ( ye ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - يك سخن تمام از قرآن و چمراس . آيهات ! ( yah t ) ع . كلمهء فعل يعنى دور باش . آيهان ! ( yh n ) ع . كلمهء فعل يعنى دور باش . آئى ( i ) ع . ج آية . آييان ( yay n ) م ف . پ . شايد اينطور نباشد . و شايد نه . آييان ( yay n ) ا . پ . هر چيز خوردنى . آئيدن ( idan ) ف ل . پ . آمدن . آيير ( yir ) ا . پ . مر آير . آييژ ( yij ) و آييژك ( yijak ) ا . پ . مر . آيژ و آيژك . آييشه ( yice ) ا . پ . آيشه . و خبر . و ص . : خبرگيرنده . و اطلاعدهنده . آيين ( yin ) ا . پ . رسم و آداب و عادت . و نظم و ترتيب و قانون و دستور و قاعده . و شريعت و طريقه و طرز و منوال و روش . و آرايش و زينت . و ص . : مثل و مانند . و زينت داده شده . و ا خ : نام كوهى كه از آن موميا مىآورند . و آئين جمشيد : نام لحن دوم از سى لحن باربد و نوائى از موسيقى . و آئين بستن ف م . : آماده كردن و زينت دادن . آئينه ( ine ) ا . پ . صفحهء بلورى كه پشت آن را جيوه اندود كردهاند و صورت اشيا در آن منعكس مىگردد . و هر صفحهء صيقلى كه صورت در آن منعكس گردد . و آئينهافروز : صيقلگر . و آئينهدار . خادمى كه آئينه پيشرو گذارد . و ص : ظاهركنندهء حسن و عيب . و آئينهزداى ا . : صيقلگر . و آئينهء آسمان ا خ . : آفتاب . و آئينهء چرخ : آسمان و آئينهء خاورى : آفتاب و آئينهء گردان خورشيد . و ائينهء شش جهت : دل حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله . اب ( ab ) ا . پ . بلغت زند پدر . اب ( ab ) ا . ع . پدر . ج آباء و ابون و ابوة ( abovvat ) . و لا اب لك و لا ابا لك و لا ابك و لا اباك و لا اب لك هر يك از اينها كلمهء دعاست و در حق كسى گفته مىشود خواه با پدر خواه بىپدر گاه در مدح يعنى كافى نيست ترا غير نفس تو . و بيشتر