على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

672

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بهيم ( bahim ) ا . پ . صفه و بالاخانه و ا خ : نام يكى از رايهاى هند . بهيم ( bahim ) ا . ص . ع . سياه و تاريك . و ا خ . نام اسبى و مجهول كه هيچ‌گونه شناخته نشود . و خالص بىآميزش چيزى . و اسب يك رنگ كه هيچ رنگ ديگر در آن مخالف رنگ وى نباشد . - مذكر و مؤنث در آن يكسان است . ج : بهم ( bohm ) و ميش سياه . و آواز بىترجيع يق : صوت بهيم . بهيمة ( bahimat ) ا . ع . چارپا اگرچه آبى باشد و يا هر جان‌دار بىتميز . ج : بهائم . بهيمه ( bahime ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چاروا و حيوان وحشى رام . بهيمى ( bahimi ) ص . پ . منسوب به بهيمه يعنى حيوانى . بهين ( behin ) ص . پ . بهترين و انتخاب شده‌ترين و برگزيده‌ترين هر چيزى . بهين ( behin ) ا . پ . توانگرى . و ايام هفته . و حلاج و نداف . بهينس ( bohaynes ) ا . ع . شير بيشه . بهينه ( behine ) ص . پ . گزيده‌ترين و بهترين چيزى . بهينه ( behine ) ا . پ . نداف و حلاج . و ايام هفته . بى ( bey ) و ( bi ) پ . كلمهء نفى مقابل با كه كلمهء اثبات است و هميشه بر سر اسم در مىآيد و علاوه بر آنكه نفى مىكند معنى صفتى به آن اسم مىدهد مثلا بصيرت يعنى بينائى چون دلالت بر مسمى مىكند پس اسم خواهد بود و اگر گوئيد بىبصيرت صفت مىگردد و مسمائى لازم است كه قبل از آن ذكر كرده و به اين صفت او را متصف سازيد و بگوئيد آدم بىبصيرت يعنى آدمى كه بينائى ندارد و همچنين ساير اسمها خواه فارسى باشند و يا مأخوذ از تازى مانند بىبها و بىپروا و بىترتيب و بىبهره و بىشغل و بىقاعده و بىكار و جز آنها . بى ( bey ) و ( bi ) ا . پ . گرم و پروانه . بى ( bayy ) م . ع . بوى بيا ( از باب ضرب ) . مشابه شد غير پدر خود را در كردار . بى ( bayy ) ا . ع . فرومايهء ناكس . و ابن بى مثله و هى بن بى ا خ . نام يكى از پسران آدم وقتى كه همهء فرزندان وى متفرق شدند او هم به طرفى رفت و مفقود الاثر گرديد . و ما ادرى اى هى بن بى هو : نمىدانم چه كس است او . بيا ( bay ) ص . پ . پر - نقيض خالى . بيا ( bay ) ا . پ . در خانه و در سراى . بيا ( bi ) پ . كلمهء امر از آمدن . بىآب ( bi - b ) ص . پ . بىرونق . و بىتاب . و بىطراوت و لطافت . و بدون آب . و بىمزه . و بىآبرو و رسوا . و بىشأن . و ابله و احمق . و خجل و شرمنده . و بىآب شدن : خجل و شرمنده شدن و رسوا و بىآبرو شدن . بياب ( bayyb ) ا . ع . سقائى كه جهت فروش آب در كوچه‌ها مىگردد . بيابان ( bi b n ) و ( bay b n ) ا . پ . دشت و صحرا و صحراى بىآب و علف و غير مزروع . بيابان‌باش ( biy b n - b c ) ص . پ . كسى كه در بيابان منزل دارد . و تازيان بيابان‌باش : اعراب بدوى . بيابانك ( bi b nak ) ا . پ . صحراى خرد و كوچك . و ا خ . نام قريه‌اى در كنار كوير مركزى ايران نزديك جندق . بيابان‌مرگ ( bi b n - marg ) ص . پ . هلاك شدهء در بيابان . و بيابان مرگ شدن : هلاك شدن در بيابان . بيابان‌نشين ( bi b n - necin ) ص . پ . گوشه‌نشين . و چادرنشين . و صحرانشين و بدوى و مردمانى كه در بيابان زندگى مىكنند . بيابان‌نورد ( bi b n - navard ) ص . پ . بيابان‌گرد و سفركنندهء در بيابان‌ها و سياح . بيابانى ( bi b ni ) ا . ص . پ . وحشى و بدوى و بىتربيت و صحرائى . بيابانيات ( bay b niy t ) ا . ع . ستارهائى كه در غير مدار آفتاب و ماه واقع شده‌اند . بىابر ( bi - abr ) ص . پ . آسمان صاف كه در آن ابر نباشد . بىآبرو ( bi - bru ) ص . پ . بىاعتبار . و بىشرف و رسوا . و خوار و ذليل . و معزول . و شرمگين . بىآبروى ( bi - beruy ) ا . پ . چيز ناپسند و ناموافق . بىآبروئى ( bi - brui ) ا . پ . رسوائى و بىشرفى . و بىاعتبارى . بىآب و رنگ ( bi - bo - rang ) ص . پ . خالى از لطافت و زيبائى و نيكوئى . بىآبى ( bi - bi ) ا . پ . بىرونقى و بىطراوتى . و حماقت و گولى . بيات ( bay t ) ا . پ . غصه و غم و افسوس . و تشويش . و توجه و انديشه و ا خ . نام گروهى از تركان . بيات ( bay t ) ا خ . ع . دهى و روستائى نزديك واسط . بيات ( bay t ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - شب مانده كه يك شب بر آن گذشته باشد . و نان بيات : نان شب مانده و شبينه . بيات ( bay t ) م . ع . بات يفعل كذا كذا بيتا و بياتا و مبيتا و بيتوته . مر . بيتوته . بىاتفاق ( bi - ettef q ) ص . پ . عارى از موافقت و اتحاد و همراهى . بىاثر ( bi - asar ) ص . پ . عارى از