على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

645

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

نمناك - واحد و جمع در آن يكسان است . و قليل بليل از اتباع است . بليل ( bolayl ) ا . ع . راه روشن . و آبشخور صفين . وا . خ . از اعلام است . بليلا ( balil ) ا خ . پ . نام حضرت ابو الحسن على بن ابى طالب عليه السلام در انجيل . بليلانه ( baleyl ne ) ص . پ . سزاوار پوشيده شدن بلال كه مؤذن آن حضرت صلى اللّه عليه و آله باشد . بليلة ( balilat ) ا . ع . باد سرد نمناك . بليلج ( balilaj ) ا . ع . - مأخوذ از بليلهء فارسى و به معناى آن . بليله ( balile ) ا . پ . داروئى از جنس هليله . بليه ( baliyye ) ا . ع . - مأخوذ از تازى - رنج و آزار و سختى و مشقت و زحمت . بليناس ( balin s ) و بلينوس ( balinus ) ا خ . پ . نام حكيمى در دربار اسكندر فيلفوس . بم ( bam ) ا . پ . با دست زدن بر سر كسى به قوت . و صداى پر و بانگ بلند كه از تار و رود و جز آن برآيد مقابل زير كه آواز باريك باشد . بم ( bam ) ا خ . پ . نام شهرى در جنوب كرمان و نزديك بمپور و گرمسير و داراى نخيلات و مركبات و انار آنجا به خوبى موصوف . بم ( bamm ) ا . ع . تار ستبر بلند آواز از تارهاى رود . ج : بموم . و ا خ . شهرى بكرمان . بم ( bomm ) ا . ع . بوم كه جغد باشد . بم ( bema ) ع . به طريقى كه . و چگونه و بچه وضع . بما ( bem ) ع . به طريقى كه . و چگونه و با وجود اينكه . بماذا ( bem z ) ع . چرا . و كه در آن و بكدام . بمپور ( bampur ) ا خ . پ . شهرى ما بين بم و بلوچستان كه هواى آنجا گرمتر از هواى بم و داراى محصولات گرمسيرى . بمان ! ( bem n ) پ . كلمهء امر از ماندن يعنى بايست و توقف كن . و ساكن باش . بمانده ( bem nde ) ص . پ . ثابت و برقرار . و خسته و درمانده و عاجز . و تلف شده . بمثابه ( be - mas beh ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بدرجه و بمرتبه . به مثل ( be - mesl ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - مانند و شبيه . به مثل ( be - masal ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور مثل و بطور نمونه . به مجرد ( be - mojarrad ) م ف . پ . مأخوذ از تازى - فى الفور و در حال . و بلافاصله و در همان آن . بمحض ( be - mahz ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - به مجرد و در همان آن و در همان وقت . و بمحض گفتن : در همان آن گفتن . بمدد ( be - madad ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - به يارى و باعانت و بكمك . به مد نظر ( be - madde - nazar ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بقدرى كه مىتواند چشم ببيند . بمرتبه ( be - martabe ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بدرجه و به اندازه . بمرور ( be - morur ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بتدريج و كم‌كم . و بمرور ايام : گذشتن روزگار . بمعنى آنكه ( be - ma'niye - n - ke ) پ . كلمهء موصول - مأخوذ از تازى - كه در تفسير و بيان مقصود استعمال مىگردد . بمقتضا ( be - moqtaz ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - موافق تقاضا . و موافق خواهش و ميل و اراده . بمنك ( bamank ) و بمنگ ( bamang ) ا . پ . اندوه . و رنج و آزار . بمنكيدن ( bamankidan ) و بمنگيدن ( bamangidan ) ف ل . پ . ناليدن . و رنجور شدن . و اندوهناك شدن . و فانى شدن و معدوم شدن . و مدفون شدن . و غروب كردن آفتاب و جز آن . بمواجهه ( be - mov jahe ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - حضورا و روبرو . بموجب ( be - movjeb ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - مطابق و موافق . و بنابراين . و برحسب . بموم ( bomum ) ع . ج بم ( bamm ) . بمه ( bemah ) ع . يعنى بچه واسطه . به مهر ( be - mohr ) ص . پ . بسته و مهر كرده و كيسهء سر به مهر : كيسهء مهر كرده شده . بن ( ban ) ا . پ . خرمن . و باغ . و زراعت و ميوهء درخت بنه كه ميوه‌ايست هسته مانند و بزرگتر از هستهء گيلاس و مغزش سبز شبيه بمغز پسته و آن را ون نيز گويند و بتازى حبة الخضراء و بتركى چتلانقوش . و بن كوهى : يك قسم علفى كه در طباخى به كار مىبرند . بن ( bon ) ا . پ . بنياد . و پايان هر چيز و انتهاى هر چيز . و درخت . و تنهء درخت . و بيخ درخت . و سوراخ مقعده . و ته و تحت و دنبالهء كشتى . و آبكامه . و نتيجه و سرانجام و خوشهء خرما . و عموما چون اين كلمه را ملحق باسم ميوه كنند بمعنى درخت آن مىگردد مانند آلوبن يعنى درخت آلو و سيب بن : درخت سيب . و خرمابن : درخت خرما . و اناربن : درخت انار . و بن بغل : زير بغل و يا ريشهء آن . و بركندن بن : از ريشه درآوردن و ريشه كن نمودن . و از بن بركندگى : ريشه‌كنى و از بيخ‌افگنى .