على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
637
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
توابع مصر است رويد و به فارسى باسان و خنجيده نيز گويند . و در اصطلاح دواسازى مادهء سقزى مايع و يا نيم مايعى كه از درخت مذكور و يا درختهاى ديگر به خودى خود و يا باعانت شكافهاى مصنوعى تراوش مىكند مانند بلسان مكى و بلسان تلو و جز آن . بلست ( belest ) ا . پ . وجب و شبر . بلسك ( balask ) ا . پ . خطاف و پرستوك . بلسك ( belesk ) ا . پ . سيخ آهنى كه يك سر آن پهن بود و بدان نان را از تنور جدا كنند و سيخ كباب . بلسك ( bolosk ) ا . پ . چوب و يا سيخ گندهاى كه بدان بريان در تنور آويزند . بلسك ( balsak ) و ( belsek ) ا . ع . گياهى كه چون در جامه خلد بدشوارى جدا گردد . بلسكى ( balsak ) ا . ع . يك نوع گياهى . بلسمة ( balsamat ) م . ع . بلسم بلسمة : خاموش شد از بيم . و بلسم الرجل : ناپسند نمود آن مرد روى خود را به كسى . بلسن ( bolson ) ا . ع . نرسك . و دانهاى مانند نرسك . بلسنة ( bolsonat ) ا . ع . واحد بلسن . بلشك ( bolock ) ا . پ . چوب و يا سيخ گندهاى كه بدان بريان در تنور آويزند و بلسك نيز گويند . بلشون ( balacun ) ا . ع . بوتيمار . بلص ( beless ) ا . ع . طائرى است پيسه و شبيه بصرد . بلصام ( bels m ) ا . ع . گريز و فرار . بلصمة ( balsamat ) م . ع . بلصم بلصمة : گريخت . بلصو ( balasovv ) و بلصوة ( balasovvat ) ا . ع . طائرى مانند صرد . بلصوص ( balasus ) و ( ballasus ) ا . ع . طايرى مانند صرد . ابن بلصى ( ebne - balas ) ا . ع . طائرى . بلصى ( beless ) ا . ع . طائرى مانند صرد . يكى : بلص ( beless ) و بلصو ( balasovv ) و يا بلصوة ( balasovvat ) . بلط ( balt ) م . ع . بلط الدار بلطا ( از باب نصر ) : سنگفرش كرد خانه را . بلط ( balt ) و ( bolt ) ا . ع . آلت خراطان . بلط ( bolot ) ج ا . ع . صوفيان بىباك . و گريختگان از جنگ . بلطان ( balt n ) و بلطاون ( balt van ) ا . پ . چغندر . و اسفناج . بلطة ( boltat ) ا . ع . مدت دراز . و زمانه . و يا مفلس و يا فجاءة . و خانهاى كه از سنگ فرش شده باشد . و ا خ . نام پشتهاى - و همهء اين معانى در شعر امرؤ القيس است كه مىگويد : نزلت على عمرو بن در ماء بلطة . بلطحة ( baltahat ) م . ع . خويشتن را بر زمين زدن . و ايفاى وعده نكردن - مانند بلدحة . بلطف ( be - lotf ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - هميشه بطور مضاف واقع مىشود مانند بلطف الله و يا بلطف پروردگار يعنى بتوفيق و همراهى خدا . و بلطف شما : بهمراهى و مهربانى شما . بلع ( bal ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فرو بردن چيزى را از گلو كه بنگش نيز گويند . و بلع كردن ف م . : نواريدن . بلع ( bala ' ) م . ع . بلع بلعا ( از باب سمع ) : فرو برد از حلق . و قال فى المعيار : بلع الطعام و الماء و الريق بلعا ( كسمع و نفع ) لغة . بلع ( bola ' ) ص . ع . مرد بسيارخوار . و ا خ . بدون الف و لام - شهرى . و يا كوهى و بنو بلع ج ا خ . : بطنى كوچك از قضاعة . و سعد بلع ( معرفة ) : منزل بيست و سيوم از منازل قمر - گويند در وقتىكه خداوند تعالى فرمود يا ارض ابلعى ماءك طلوع كرد ؛ و آن دو ستاره است يكى روشن و بزرگ و ديگرى خفى و كوچك و آنكه روشن است گويا از كمال روشنى خود آن كوچك را فرو مىبرد و از اين جهت است كه آن را بالع نيز گويند و در شب اخير از كانون دويم ماه رومى طلوع مىكند و در شب اول ماه آب غروب مىنمايد . و نيز بلع : ج بلعة ( bol'at ) . بلعاء ( bal'a ' ) ا خ . ع . از اسماء رجال است و سه اسب را نيز گويند . بلعام ( bal ' m ) ا خ . ع . مردى از علماى زمان حضرت موسى كه بلعم نيز گويند . بلعبيدن ( bala'bidan ) م ف . پ . فروبردن در حلق و بلعيدن . بلعبيس ( bola'bis ) ا . ع . اعجوبهها . بلعة ( bol'at ) ا . ع . سوراخ بكره . ج : بلع ( bola ' ) . بلعة ( bolaat ) ا . ع . مرد بسيارخوار . بلعث ( bal'as ) ص . ع . مرد فربه سست گوشت . و مرد بدخلق . بلعثة ( bal'asat ) ص . ع . - مؤنث بلعث - زن فربه سست گوشت . بلعثة ( bal'asat ) م . ع . بلعث بلعثة : سست گوشت گرديد با فربهى . بلعس ( bal'as ) ص . ع . ماده شتر ضخم پرگوشت . بلعص ( bol'os ) و ( bal'as ) ا . ع . جوف فرج . بلعق ( bal'aq ) ا . ع . بهترين خرماى عمان . بلعك ( bal'ak ) ا . ع . ماده شتر سست گوشت يا كلان سال يا فربه رام . و ماده شتر آبستن . و مرد كندخاطر ناكس حقير . و نوعى از بهترين خرماى عمان - لغتى است در