على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

621

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و بغزها باغزها : حركها محركها من النشاط . بغس ( baqs ) ا . ع . بلغت اهل يمن سواد و سياهى . بغش ( baqc ) ا . ع . باران نرم كه روان نگردد و اوله الطل ثم الرد ثم البغش . بغش ( baqc ) م . ع . بغشت السماء بغشا ( از باب فتح ) : باران نرم و ضعيف باريد . و قولهم الصبى يبغش اليك يعنى آن كودك فزع مىكند بسوى تو و آمادهء گريستن است . و نيز بغش : پيدا آمدن گرد هوا در روزن از آفتاب يق يبغش الهباء . و بغشت الارض ( مجهولا ) : باران نرم باريده شد در آن زمين . بغشة ( baqcat ) ا . ع . باران نرم كه روان نگردد . بغشور ( baqcur ) ا . پ . گودال آب شور . و ا خ . نام قريه‌اى در نزديكى هرات . بغض ( baqz ) م . ع . بغضه بغضا ( از باب سمع و من نصر لغة ردية ) : دشمن داشت او را . و بغض جدك يعنى بسر درآيد بخت تو . و نعم الله بك عينا و بغض بعدوك عينا : خوش گرداند ترا خدا و خوار و بد دارد دشمن ترا . بغض ( boqz ) ا . ع . دشمنى - خلاف حب . بغض ( boqz ) م . ع . بغضه بغضا ( از باب نصر ) : دشمن داشت او را . بغض ( boqz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دشمنى و خصومت و عداوت و كينه . و گرفتگى گلو از غصه و عروض مصيبتى . بغضاء ( baqz ' ) ا . ع . دشمنى سخت . بغضة ( baqzat ) ا . ع . دشمنى سخت . بغطاق ( baqt q ) ا . پ . دستار و عمامه . و فرجى . بغل ( baql ) ا . ع . استر نر و قاطر نر ج : بغال ( beq l ) و ابغال . بغل ( baql ) م . ع . بغلهم بغلا ( از باب فتح ) : هجين و بدنژاد گردانيد اولاد ايشان را . بغل ( baql ) ا خ . پ . نام يهودى ضرابى - و درهم بغلى كه در كتب فقها مىباشد منسوب به اوست . بغل ( baqal ) ا . پ . كنار و پهلو و جانب . و طرف و سمت . و آغوش . و اندازه‌اى از طول . و زير بغل : گودى كه بالاى عضله يعنى در آنجا كه متصل به كتف مىگردد واقع مىباشد . و بغل دست : زير بغل . و بغل ران : اربيه و زهار . و بغل رفتن ف ل . : بيك طرف رفتن . و بغل گشادن : اظهار قوت نمودن . و ف م . ورزيدن . و آزمودن . و بغل باز نمودن : در آغوش گرفتن . و بغل زدن ف ل . : ببدبختى ديگرى شادى كردن . بغلات ( baqal t ) ع . ج بغلة ( baqlat ) . بغلان ( baql n ) ا . پ . پس‌رو و تابع . و رفيق . بغل‌بر ( baqal - bor ) م ف . پ . كنار و كناره . و لب و حاشيه . بغل‌بند ( baqal - band ) ا . پ . ريسمان و يا طنابى كه در زير بغل بسته مىشود . بغلة ( baqlat ) ا . ع . استر ماده و قاطر ماده . ج : بغال و بغلات ( baqal t ) . بغلتاق ( baqalt q ) ا . پ . كلاه و فرجى . و برگستوان و قبا . و طاقيه . بغل‌ترى ( baqal - tari ) ا . پ . خجالت و شرمندگى . بغلطاق ( baqalt q ) ا . پ . مر . بغلتاق . بغلك ( baqalak ) ا . پ . تريز جامه . و گرهى كه در زير بغل مردم بهم رسد و دير پخته شود و عروسك نيز گويند . و بغلك زدن ف م . : شماتت كردن . و مسخره كردن . بغل‌گير ( baqal - gir ) ص . پ . در آغوش گيرنده . بغل‌گيرى ( baqal - giri ) ا . پ . در آغوش گرفتگى . بغلنقار ( baqlanq r ) و بغلنقاز ( baqlanq z ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پرنده‌اى ابلق كه پاى و گردنى دراز و منقارى پهن دارد و گوشت آن مأكول و حلال . بغلى ( baqli ) ص . پ . سكهء منسوب به بغل يهودى . بغلى ( baqli ) و ( baqali ) ص . پ . هر چيز منسوب و متعلق ببغل . و هر چيز كه بتوان در زير بغل جاى داد . و هر چيز خرد و كوچك . و بيمارى مر شتران را كه ران را به شكم مالند . و شيشهء كوچكى پهن كه در آن آب ليمو و جز آن كنند . و نوعى از جرس . و زنگ كر و كم صدا . و فندى در كشتىگيرى . و مردم هندوستان قرآن كوچكى را گويند كه به سفر در بغل دارند . بغمار ( boqm r ) و بغماز ( boqm z ) ا . پ . قالب خشت‌زنى . بغماز ( boqm z ) ا . پ . محيط دايره . بغنج ( boqonj ) ا . پ . تخم گشنيز . بغند ( baqand ) ا . پ . غرغن كه پوستى غير كيمخت بود و از آن كفش دوزند و پرسش و سئوال . و رودخانه . بغو ( baqv ) ا . ع . شكوفهء غرفط و سلم . بغو ( baqv ) م . ع . بغا الشيئ بغوا ( از باب نصر ) : بتأمل نگريست آن چيز را . بغو ( baqov ) ا . پ . بلغت زند مغاك و زمين‌كنده . بغو ( baqovv ) ص . ع . زن زناكار . بغوة ( baqvat ) ا . ع . شكوفهء خرما كه سپيد برآيد . و خرماى نارسيده . و ميوهء درخت عضاة .