على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

620

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بغثرانيدن ( boqsar nidan ) ف م . پ . سبب پراكندگى و پاشيدگى شدن . بغثرة ( boqsarat ) ا . ع . هيجان . و اختلاط يق تركت القوم فى بغثرة . بغثرة ( baqsarat ) م . ع . بغثر القوم بغثرة : بهيجان آمدند آن قوم . و درهم آميختند . و بغثرت نفسه : شوريد دل او و پليد گشت . و نيز بغثرة : لغة فى بعثرة . بغثرى ( boqsari ) م ف . پ . پس از آن . و اندكى پس از آن . بغثريدن ( boqsaridan ) ف م . پ . پاشاندن . و بزر پاشيدن . و افشاندن . بغثور ( baqsur ) ا خ . پ . قريهء بغثور را گويند كه در نزديكى هرات واقع شده . بغچه ( boqce ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - بسته‌اى از جامه و جز آن كه بستا نيز گويند . بغچه‌كش ( boqce - kac ) ا . پ . خادمى كه بغچه برميدارد . بغداد ( baqd d ) ا خ . پ . پايتخت دولت عراق در كنار دجله و داراى 000 ، 300 نفر جمعيت . و مركز عمدهء تجارت آسياى وسطى و كارخانهء كارد و چاقوسازى آنجا مشهور و داراى كارخانهاى پارچه‌بافى ابريشم و پنبه و بلغار و چرم و تيماج و صابون مىباشد و اين شهر را ابو جعفر منصور دويمين خليفهء عباسى در سال 145 هجرى بنا نمود و مدت پانصد سال پايتخت خلافت آل عباس بلكه پايتخت تمام ممالك اسلاميه بود تا در سال 656 هجرى كه هلاكو اين شهر را بقهر و غلبه گرفته و مستعصم آخرين خليفه را دستگير نموده بكشت و دستگاه سلطنت پانصد سالهء خلافت را برچيد و در سال 819 هجرى امير تيمور اين شهر را گرفت و آل عثمان در 941 هجرى اين شهر را تصرف كردند و تا سال 1048 گاه در تصرف دولت ايران و گاه در تصرف آل عثمان بود تا در اين سال ما بين شاه صفى پادشاه ايران و سلطان مراد خان چهارم پادشاه عثمانى عقد مصالحه بر اين جارى شد كه ايروان از آن دولت ايران و بغداد از آن دولت عثمانى باشد و از آن سال تا انتهاى جنگ 1918 - 1914 در تصرف دولت عثمانى بود و پس از تشكيل دولت مستقل عراق پايتخت آن دولت گرديد . و نيز بغداد خط دويم از جام‌جم را گويند . وا . كنايه از شكم و بغداد خراب و بغداد خالى : كنايه از گرسنگى و شكم خالى و ساغر خالى از شراب . و بغداد معمور : كنايه از سيرى و سيرابى . بغداد ( baqd d ) و بغداذ ( baqd z ) و بغذاذ ( baqz z ) و بغدان ( baqd n ) و بغدين ( baqdin ) و مغدان ( maqd n ) ا خ . ع . بغداد و مدينة السلام . بغدادى ( baqd di ) ص . پ . منسوب به بغداد . بغدادى ( baqd diy ) ص . ع . منسوب به بغداد . ج : بغاددة . بغر ( baqr ) م . ع . بغرت السماء بغرا ( از باب فتح ) : سخت باريد باران . و بغر الارض : آب داد زمين را . و بغرت الارض ( مجهولا ) : باران بغر رسيد به آن زمين . بغر ( baqr ) و ( baqar ) ا . ع . باران سخت ناگهانى . بغر ( baqar ) ا . ع . تشنگى كه از آب بر طرف نشود . و يا بيمارى تشنگى شتر كه در آن بميرد . و عير رجل من قريش فقيل له مات ابوك بشما و ماتت امك بغرا و نيز بغر : آب ناگوارد كه از خوردن آن ستور به بيمارى بغر مبتلا گردد . بغر ( baqar ) م . ع . بغر البعير بغرا ( از باب سمع و فتح ) : به بيمارى بغر مبتلا شد آن شتر . بغر ( baqar ) و ( beqar ) ا . ع . تفرقوا شغر بغر و يا شغر بغر يعنى پراكنده شدند در هر جانب . بغر ( baqer ) ص . ع . شترى كه به بيمارى بغر مبتلا شده باشد . ج : بغارى ( baq r ) و ( boq r ) . بغرا ( baqr ) ا . پ . خوك نر و خنزير . بغرا ( boqra ) ا . پ . كلنگى كه در وقت پرواز پيشاپيش ساير كلنگها رود . و قطعات مربع خمير كه با آبگوشت و كشك از آنها آش ترتيب دهند . و بغرا خان : ا خ . : نام چند نفر پادشاه ترك . و بغرا خان هارون بن سليمان ايلك خان پادشاه خوارزم و كاشغر و بعضى ممالك ديگر تا سرحد چين ؛ در 383 بر بخارا غالب آمده و نوح بن منصور پادشاه ماوراء النهر فرار كرده بغرا خان وارد بخارا شده و در آنجا بيمار گشت و از اين جهت از آنجا كوچ كرده روانهء بلاد خود گرديد و در عرض راه بمرد و نوح مجددا ببخارا بازگشت . بغراخانى ( boqr - x ni ) ا . پ . يك قسم آشى كه مخترع آن بغرا خان پادشاه خوارزم بوده . بغراس ( baqr s ) ا خ . پ . نام جائى كه تقريبا دوازده ميل تا انطاكيه فاصله دارد و داراى قلعهء مرتفع و چشمه‌سارها و اشجار و بساتين است . بغراو ( boqr v ) ا . پ . همهمه و غوغا و بانگ و فرياد . بغرة ( baqrat ) ا . ع . زمينى كه بعد باران كارند و به همان نمى سبز گردد . و له بغرة من العطاء لا تغيض يعنى او دائم العطاست . بغز ( baqz ) م . ع . بغزه بغزا ( از باب نصر ) : زد او را به پا و چوب‌دستى . و نيز بغز : نشاط و بازى كردن شتر . و يا عام است .