على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
618
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
اين همان شهرى است كه در قديم هليوپوليس ناميده مىشد و داراى خرابهها و آثار عتيق مىباشد - و گفتهاند بعلبك مركب است از دو كلمه يكى بعل نام بت و ديگر بك نام مردى كه بانى اين شهر بوده و آن را باسم بت و باسم خويش نام نهاد . و در نسبت به اين شهر بعلى و بكى هر دو گويند . بعلة ( ba'lat ) ا . ع . زن مرد . بعلة ( baelat ) ص . ع . زنى كه آرايش به لباس را نداند و لباس نازيبا پوشد . بعلة ( baelat ) ص . ع . مؤنث بعل يعنى زنى كه در چارهء كار متحير و ترسان باشد . بعلزبوب ( baalzabub ) ا خ . ع . لقب خداوند بتپرستان كه يهود او را رئيس ارواح پليد دانند . بعلى ( ba'liy ) ص . ع . منسوب به بعلبك . و روئيده شده در مزرعهاى كه بواسطهء باران مشروب شود . به عمل ( be - amal ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى يعنى به كار . و به عمل آمدن ف ل . : براى كار آماده شدن . و باستعمال گذاشته شدن . و به عمل آوردن ف م . : براى استعمال حاضر كردن . و باستعمال گذاشتن . و باجرا درآوردن . و به كار درآوردن . و به عمل در نيامدن ف ل . : باستعمال در نيامدن . و ناقص شدن . و بىاثر شدن . بعناية الله ( be - en yatell h ) پ . كلمهء مأخوذ از تازى كه در استقبال كارها استعمال مىكنند يعنى بهمت و همراهى خداوند عالميان . بعنس ( ba'nas ) ا . ع . داهگول و احمق . بعنسة ( ba'nasat ) م . ع . بعنس الرجل بعنسة : خوار گرديد آن مرد و نرم شد به خدمت و جز آن . بعنقاة ( baanq t ) ص . ع . تيز چنگال يق عقاب بعنقاة . بعو ( ba'v ) ا . ع . گناه و خطا . و عاريت . بعو ( ba'v ) م . ع . بعا بعوا ( از باب فتح و نصر و ضرب ) : گناه كرد و خطا نمود . و بعاه بعوا : ( از باب نصر ) غالب آمد او را در قمار . و رسيد از وى چيزى را . و بعاه بالعين : چشم زخم رسانيد او را . و بعا عليهم شرا : بدى آورد بر ايشان . و نيز بعو : عاريت گرفتن سگ شكارى و اسب براى رهان . بعوث ( bous ) ع . ج بعث ( ba's ) . بعوس ( bous ) ا . ع . ماده شتر لاغر كه شير آن از گذشتن هفت ماه بر نتاجش خشك شده باشد . ج : بعائس و بعاس ( be s ) . بعوض ( be - avaz ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بجاى . و بدل . و بپاداش . بعوض ( bauz ) ع . ج بعوضة ( bauzat ) . و كلفنى مخ البعوض : تكليف داد مرا بمحال . بعوضة ( bauzat ) ا . ع . پشه . ج : بعوض ( bauz ) . بعول ( boul ) و بعولة ( boulat ) ع . ج بعل ( ba'l ) . بعولة ( boulat ) م . ع . بعل الرجل بعولة ( از باب فتح ) : شوهر گرديد آن مرد . و بعل عليه : سركشى نمود بر وى . بعون الله ( be - ovnell h ) پ . كلمهاى مأخوذ از تازى كه در استقبال كارها استعمال مىكنند يعنى به يارى خداوند عالميان . بعيث ( bais ) ص . ع . فرستاده . و ا خ . نام چند نفر شاعر . بعيج ( baij ) ص . ع . شكم كفانيده . و امراة بعيج : زنى كه در خيرخواهى شوى مبالغه نمايد و بر وى نثار كند . بعيد ( baid ) ص . ع . دور يق ما انت منا ببعيد و ما انتم منا ببعيد - يستوى فيه الواحد و الجمع . و تنح غير بعيد يعنى نزديك شو . و امر بعيد : امر در نهايت بزرگى . و نيز بعيد : دورشونده . ج : بعداء ( bo'ad ' ) و بعد ( bood ) و بعدان ( bo'd n ) . بعيد ( baid ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - دور . و فاصلهدار . و بيگانه . و عهد بعيد : زمانى كه مدتى از آن گذشته باشد . و بعيد شدن ف ل . : دور شدن . و جدا شدن . و بعيد كردن ف م . : روانه كردن . و ف ل . خود را غايب كردن و پنهان شدن . بعيد ( boayd ) ص . ع . كمى دور . و در يك مسافت كمى . و بعيد زمان و يا بعيدات بين : پس از قليل مدتى . و بفاصلهء كمى . و زود بزود . بعيدا ( baidan ) م ف . ع . پس از آن . و من بعد . بعيدات ( boayd t ) ع . ج بعيد ( boayd ) . بعير ( bair ) و ( beir ) ا . ع . شتر نه ساله يا چهار ساله . و گاهى در ناقه هم استعمال كنند . و خر . و هر باربردار . ج : ابعرة ( ab'erat ) و بعران ( bo'r n ) و ( ber n ) و ج ج : اباعر . و اباعير . بعيم ( ba'im ) ا . ع . پيكر چوبين . و ا خ . نام بتى . و ص . صورت نقاشى بدون رنگ . و كسى كه شعر گفتن نداند . بعينه ( be - ayneh ) و بعينها ( be - ayneh ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بسيار شبيه و بسيار مانند . و بدرستى و كاملا . و با دقت . و حرف به حرف و لفظ بلفظ و كلمه به كلمه . بغ ( baq ) ا . پ . زمينكنده و مغاك و ا . خ . نام بتى و خدا و بغداد يعنى خدا داده . بغ ( baqq ) م . ع . بغ الدم بغا ( از باب نصر ) : جوش زد خون . بغ ( boqq ) ا . ع . شتر نر ريزه . بغا ( baq ) ا . پ . روسپى و زناكار . و كودك رسوا . بغاء ( beq ) م . ع . باغت مباغاة و بغاء . مر . مباغاة .