على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

597

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

حرف زند و كودك ظريف و مليح . و مرد ظريف . فى الحديث : مررت بقصر مشيد بزيع . و قال صاحب النهاية البزيع الظريف من الناس شبه القصر به لحسنه و كماله . و نير بزيع : از اعلام است . بزيعة ( bazi'at ) ا . ع . دختر بچهء ظريف و مليح . بزيم ( bazim ) ا . ع . شاخهء نازكى كه با آن دستهء سبزى را مىبندند . و دستهء سبزى . و باقى ماندهء در تك ديگ از شوربا و جز آن . بزين ( bazin ) ص . پ . وزنده . بزين ( bazin ) ا خ . پ . نام آتشكده‌اى كه در روستاى نيشابور بود . بزيون ( bezyun ) و ( bozyun ) ا . پ . يك نوع پارچهء گلابتون دوزى و زربفت و كيمخواب . بژ ( baj ) ا . پ . برف . و دمه و سرما ريزه يعنى چيزى كه در هنگام شدت سرما مانند زرك و زرورق از هوا ريزد . و كوه و پشته . بژج ( bajaj ) ا . پ . اختراع و انكشاف جديد . بژرفى ( be - jarafi ) م ف . پ . با تعمق و بابصيرت و آگاهى . و بافراست و زيركى . بژرنى ( bajarni ) ا . پ . شكوه و جلال . بژغرده ( bajqorde ) ا . پ . يك نوع گياه خاردارى . و وردنه . بژكم ( bajkam ) ا . پ . منع و بازداشت و ص بازدارنده . بژكول ( bajkovl ) و ( bejkovl ) ص . پ . شخص قوى هيكل . و جلد . و باركش و حريص در كارها . و رنج‌كش . بژم ( bajm ) ا . پ . شبنم . بژمان ( bajm n ) و ( bojm n ) ص . پ . غمگين و ملول و دلتنگ و افسرده . و زبون و ناتوان و عاجز . بژمژه ( bojmaje ) ا . پ . بزمچه و آفتاب‌پرست و قلمون . بژن ( bajan ) ا . پ . لجن و گل و لاى تيرهء ته حوض و جوى و چاه . بژند ( bajand ) ا . پ . گياهى خوشبوى كه در آشها كنند . بژندى ( bajandi ) ا . پ . دردمندى . و بيچارگى و نامرادى و تنگى معيشت . بژنگ ( bajang ) ا . پ . كليد . بژوال ( bajv l ) ا . پ . انعكاس صدا مانند صداى كوه . بژوج ( bajuj ) ا . پ . اختراع و انكشاف جديد و پيداكردگى . بژول ( bojul ) ا . پ . پچول و استخوان شتالنگ كعب و پاشنه . بژهان ( bojh n ) ا . پ . غبطه و آن صفتى باشد در آدمى كه چون خوبى در ديگرى بيند براى خود خواهد بىآنكه از او زايل گردد و اين صفت ممدوح است بر خلاف حسد كه مذموم است چه حسود خواهد آن چيز مر او را باشد و ديگرى دارا نبود . و نيز بژهان : ميل شديد . بژير ( bajir ) ا . پ . بال و پر و پشم . بس ( bas ) م ف . پ . بسيار و بسى و عدد بسيار و افزون و زياده و خيلى و فراوان . و به قدر كفايت و بسنده . و بيشتر اوقات . و آرى و بلى . و البته . و حقيقة . و يقينا و بلاشبهه و بىشك . و بس آمدن بكس ف ل . : توانستن . و قابل گشتن . و برابر شدن و بس بودن : كافى بودن . و بس كردن : ايستادن و بازماندن . و واگذاشتن و ترك كردن . بس ! ( bas ) پ . كلمهء امر يعنى قطع كن و بايست . بس ( bos ) ا . پ . سيخ آهنى كه بر آن گوشت كشند و كباب كنند و بتازى سفود خوانند . و بوس و بوسه و ماچ . بس ( bass ) م . ع . بس بين الناس بسا و بسيسة ( از باب نصر ) : سخن‌چينى كرد ميان مردم . و بس عقاربه اى ارسل نمائمه و آذاه . و بس الابل و بها بسا : راند شتران را . و بست الجبال ( مجهولا ) : ريزه ريزه و خاك كرده شد كوهها قوله تعالى وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا . و بس الرجل فى ماله ( ايضا مجهولا ) : پاره‌اى از مال آن مرد رفت . و نيز بس : آميختن و بسيسة ساختن و زجر كردن شتر را بكلمهء بس‌بس . الحديث يخرج قوم من المدينة الى الشام يبسون و المدينة خير لهم لو كانوا يعلمون . و پريشان رها كردن ستور را . و جستن . و كوشش كردن . بس ( bass ) و ( bas ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - كافى و بس و بسنده . بس ( bass ) و ( bess ) ا . ع . گربهء خانگى ج : بسس ( besas ) . بس ( bass ) و ( bess ) و ( boss ) ا . ع . كوشش و طاقت يق جاء به من حسه و بسه ( بتثليث اول در هر دو ) يعنى آورد آن را به تمام كوشش و طاقت خويش . و هم‌چنين است لا طلبنه من حسى و بسى . بس ( boss ) ا خ . ع . كوهى نزديك ذات عرق . و زمينى مر بنى نصر بن معاويه . و خانه‌اى مر غطفان را كه ظالم بن اشعث هرگاه قريش را ديد كه بكعبه طواف مىكنند و ميان صفا و مروه سعى مىنمايند خانه‌اى مقدار بيت اللّه بنا كرد و سنگى از صفا و سنگى از مروه آورد و گفت اين است صفا و مروه پس قومش حج كعبه ترك كردند و بطواف و حج آن خانه پرداختند تا زهير بن حباب كلبى تاخت آورده ظالم را كشت و آن بنا را منهدم ساخت .