على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

15

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

جاء آخريا يعنى آمد سپس همه . آخريان ( xery n ) ا ج . پ . متروكات خانه و متاع و كالا و سلعه . آخريان ( xeri n ) ا ج . پ . چيزهاى تازه . آخرين ( xerin ) ع . ج آخر - مقابل اولين - يق من الاولين و الاخرين . آخرين ( xerin ) ص . پ . مأخوذ از تازى - منسوب به آخر و آخرين تحويل ا خ . : قيامت . آخسته ( xaste ) ا . پ . مدخل دالان و آستانه . آخسمه ( xsame ) و ( xsome ) ا . پ . بوزهء صاف كرده شده كه آن را اخسمه ( axsame ) نيز گويند . آخسى ( xsi ) ا خ . پ . شهرى در فرغانهء تركستان كه اثير الدين شاعر از اهل آنجاست . آخسيكت ( xsikat ) ا خ . پ . مر . آخسى . آخش ( xc ) ا خ . پ . يكى از موبدان قديم ايران كه مادهء آخشيجان را پروردگار تصور كرده بود . آخش ( xac ) ا . پ . قيمت و بها و ارزش . و آخش دادن ف م . قيمت دادن . آخشمه ( xcome ) ا . پ . آخسمه . آخشنج ( xcanj ) ص . م ف . پ . مخالف و ضد . آخشيان ( xci n ) ج ا . پ . پيروان آخش موبد . آخشيج ( xceyj ) ص . پ . نقيض و مخالف و ضد . آخشيج ( xceyj ) ا . پ . هر يك از چهار عنصر . آخشيجان ( xceyj n ) ج ا . پ . عناصر چهارگانهء متقدمين . آخشيجستان ( xceyjest n ) ا خ . پ . آنچه در تحت كرهء ماه واقع شده . و محل عناصر چهارگانه . آخشيك ( xceyk ) و آخشيگ ( xceyg ) ص . پ . آخشيج و ضد و مخالف . آخشيگان ( xceyg n ) ج ا . پ . آخشيجان . آخشيجىسرا ( xceyji - sar ) ا خ . پ . جهان چهار عنصر كه اين دنيا بود . آخككمند ( xkakmand ) ا . پ . اسبهاى جهت بازى بچه‌ها . آخمسه ( xmose ) ا . پ . شرابى كه از آرد جو و آرد ارزن سازند و بوزه و آخسمه نيز گويند . آخنى ( xeniy ) ع . ا . جامه‌اى كه داراى خطوط باشد . و كتان پست بىكاره . آخنية ( xeniyat ) ا ج . ع . كمانها و و قوسها . آخور ( xor ) ا . پ . اصطبل و جاى علوفه خوردن اسبان و ساير حيوانات سوارى و باركش و آخور چرب : عيش و شادى و عشرت و بسيارى اطعمه و فراخى روزى . و آخور خشك و يا آخور سنگين : آخورى كه در آن كاه و علف نباشد . و جاى و مقامى كه در آن نفع و حاصلى نبود . آخور ( xor ) ا . پ . استخوان بالاى سينه و زير گردن كه ترقوه نيز گويند . آخور سالار ( xor - s l r ) ا . پ . ريش سفيد اصطبل و ميرآخور . آخورك ( xorak ) ا . پ . ترقوه . آخون ( xon ) و آخوند ( xond ) ا . پ . خطيب و واعظ . و لقب اشخاص عمامه‌دار كه از علوم ادبيه با اطلاع باشند مانند آخوند ملا محمد باقر . و استاد و معلم خواه زن باشد خواه مرد . آخية ( xiat ) و ( xiyat ) ا . ع . چوبى كج و يا رسن و يا دوالى كه هر دو طرف آن را در ديوار يا كوه يا زمين نيك فروبرند و ميان آن حلقه مانندى بيرون باشد و چارپايان را بدان بندند . ج : اخايا ( ax y ) و اواخى ( av xiy ) و نيز آخية : طناب خيمه . و حرمت و عهد و لفلان اواخى و اسباب ترعى يعنى براى فلان وسائل و اسبابى است كه رعايت كرده مىشود . و له عندى آخية : او را نزد من وسيلهء قريبى است . و فلان آخية اباء زيد يعنى فلان بقيهء آباى زيد است كه از پدران زيد سواى او كسى زنده نمانده . آخير ( xir ) ا . پ . بنياد خانه . و گچ و ساروج و خشت . آخيز ( xiz ) ا . پ . ساروج و گچ . آخيزگر ( xiz - gar ) ا . پ . گچ‌پز . آخيسه ( xise ) ا . پ . مرالى كه رهنماى گله بود . و سنگ و علامتى كه در بيابان قرار مىدهند و مردم بهدايت آن حركت كرده به منزل مىرسند . و علامت فرسخ . و چيز ناقص و ناتمام . آخيه ( xie ) ا . پ . هادى و رهنماى گله . و ستايش . و لعاب و آب دهن . و حد و سرحد . و سرزمين و حصار . آد ( d ) كلمهء حرف كه چون در آخر فعل درآيد دلالت بر دعا كرده صيغهء دعا بنا مىگردد مانند كناد و شنواد . آد ( dd ) ا . ع . غلبه و قوت . آداب ( d b ) ع . ج ادب . آداب ( d b ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى سلوك و رسوم و اطوار . و عادات نيك . و طريقهء رفتار و گفتار . و تحيات و تكريمات . و آداب فاضله : نام كتابى در لغت فارسى و عربى و هندى تأليف قاضى محمود دهلوى . آدابگاه ( d b - g h ) ا . پ . آنجاى از قصر سلاطين كه در آنجا به پادشاه تعظيم مىكنند .