على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
179
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
بشتاب و پويه رفت . و ارقل المفازة : طى كرد آن بيابان را . ارقالى ( arq li ) ا . پ . مر . ارغالى . ارقام ( arq m ) ع . ج رقم . ارقام ( arq m ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - نشانها و علامات چندى كه بجاى اعداد نويسند و آنها را ارقام هندسى نيز گويند . و ارقام هندى نشانهائى را گويند كه در ميان ملل اسلام متداول و عبارتند از 1 و 2 و 3 و 5 و 6 و 7 و 8 و 9 و 0 . و ارقام عربى علاماتى را گويند كه در ميان ملل فرنگ متداول مىباشد و عبارتند از 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 8 ، 9 ، 0 . علامات نخستين را دانشمندان هند و دومين را دانشمندان عرب اختراع كردهاند . ارقان ( arq n ) و ( erq n ) ( araq n ) و ( ereq n ) و ( aroq n ) ا . ع . يرقان و زردى . ارقان ( erq n ) ا . ع . درختى سرخ . و حنا . و زعفران . و خون سياوشان . و آفتى كه در زراعت بهم مىرسد مانند يرقان كه در انسان بروز مىكند . ارقان ( erq n ) م . ع . ارقن لحيته ارقانا : خضاب كرد ريش خود را به حنا يا زعفران . و ارقن الطعام : نيك روغن دار كرد طعام را . و نيز ارقان : آلوده شدن بزعفران . ارقان ( arq n ) ا . پ . - مأخوذ از لغت مراكش - نوعى از بادام تلخ كه بتازى لوز البربر و روغن آن را دهن الهرجان گويند . ارقب ( arqab ) ا . ع . شير بيشه . ارقب ( arqab ) ص . ع . رجل ارقب : مرد ستبر گردن . ارقب ( arqob ) ع . ج رقبه . ارقداد ( erqed d ) م . ع . شتافتن . ارقش ( arqac ) ا . ع . مار پيسه كه در آن نقطههاى سياه و سپيد بود . ارقش ( arqec ) ص . پ . عاقل و دانا . و هنرمند . ارقش ( arqec ) ا . پ . استاد . ارقط ( arqat ) ص . ع . سياه خجك سپيد آميخته . و پلنگ و يوزپيسه . و گوسپند سياه چرده . وا . شاخهء درخت عرفج كه برگ آوردن گرفته باشد . ارقطاط ( erqet t ) م . ع . ارقط ارقطاطا : پيسه گرديد . و ارقط العرفج : برگ آوردن گرفت درخت عرفج . ارقعة ( arqeat ) ع . ج رقيع ارقم ( arqam ) ا . ع . بدترين مارها . و مار پيسه . و مار نرى كه مادهء آن رقشاء باشد . ج : اراقم . و ا خ . نام طايفهاى از تغلب - و هم الاراقم ايضا . ارقند ( arqand ) ا . پ . نام كوهى در مغرب . ارقيطاط ( erqit t ) م . ع . پيسه گرديدن . و برگ آوردن گرفتن عرفج ( مر . ارقطاط ) . ارك ( ark ) ا . پ . مر . ارگ . ارك ( ark ) م . ع . اركت الابل اركا و اروكا ( از باب ضرب و نصر ) : چريدند شتران اراك را و لازم گرفتند و اقامت نمودند در خوردن آن . و يا رسيدند شتران بهر درخت كه باشد و اقامت نمودند در خوردن آن . و ارك الرجل الابل اركا : گذاشت آن مرد شتران را در اراك تا بخورند آن را . و ارك الرجل : ستيزه نمود آن مرد . و ارك فى الامر : درنگى نمود در آن كار . و ارك الجرح : ساكن شد آماس آن زخم و نزديك به بهى رسيد . و ارك الامر فى عنقه : لازم گردانيد آن كار را بر وى . و ارك بالمكان : اقامت نمود در آنجاى . و قوم مؤركون : قوم نازل شوندگان در اراك براى چرانيدن شتران . ارك ( ark ) ا خ . پ . نام موضعى در سجستان . ارك ( arak ) م . ع . اركت الابل اركا ( از باب سمع و نصر ) و اركت ( مجهولا ) : مبتلا شدند شتران به درد شكم از خوردن اراك . و ارك بالمكان اركا ( از باب سمع ) : اقامت نمود در آنجاى . ارك ( arak ) ا خ . ع . نام دهى . و نام راهى . ارك ( arek ) ص . ع . اراكناك . و جائى كه داراى اراك زياد باشد . ارك ( orok ) ع . ج اراك . ارك ( arakk ) ص . ع . مرد ناكس . و سستراى . و آنكه بر اهل خود غيرت ندارد . و آنكه اهل او مهابت وى نكنند . اركا ( ark ) ا . پ . - مأخوذ از ساسنكرى - آفتاب . اركاء ( erk ' ) م . ع . تأخير و درنگ كردن در كارى . و مهلت دادن . و اركنى الى كذا : مهلت ده من را تا اين هنگام . و اركى اليه : پناه گرفت بوى . و اركى عليه : گناه نهاد بر وى . و اركى لهم جندا : آماده و ساخته كرد براى ايشان لشكرى . اركاب ( ark b ) ع . ج ركب . اركاب ( erk b ) م . ع . اركب المهر : نزديك بسوارى رسيد آن كره اسب . و اركبت الرجل : ستور سوارى دادم آن مرد را . اركات ( ark t ) ا خ . پ . شهر حاكمنشين ايالت مدرس كه داراى 000 ، 350 نفر جمعيت است .