على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

167

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ارجل ( arjal ) ص . ع . مرد قوى و زورآور . و مرد كلان‌پاى . و اسب يك ياى سپيد . و ارجل الرجلين : قوىترين و زوردارترين آن دو مرد . ارجل ( arjol ) ع . ج رجل . ارجلة ( arjelat ) ع . ج رجل . ارجمند ( arj - mand ) ص . پ . گرامى و صاحب قدر و عزيز و بزرگوار و شريف و خداوند مرتبه . و گران‌بها و داراى قيمت و نفيس . و محبوب و معشوق . و جوانمرد و بلند همت . و سخى . و نجيب و اصيل . و نامور و نامدار . و دانا و هوشيار و خردمند . وا . ارجمند بانو : - يعنى بانوى نجيب - نام خاص زنان است . ارجمندى ( arjmandi ) ا . پ . بزرگوارى و فضيلت و عزت . و گرانبهائى . ارجن ( arjan ) ا . پ . درخت بادام تلخ . و درخت بادام كوهى كه از چوب آن عصا سازند . و نام موضعى در نزديكى شيراز . ارجند ( arjand ) ا خ . پ . نام شهرى . ارجنگ ( arjang ) ا . پ . نام نگارخانهء مانى نقاش . ارجنه ( arjane ) ا . پ . نام دشتى در فارس كه دشت ارجن نيز گويند . و نام نوائى از موسيقى . ارجو ( arju ) كلمهء فعل مأخوذ از تازى يعنى اميدوارم . ارجوان ( arjav n ) ا . پ . ارغوان ( مر . ارغوان ) . و سرخى . و نشاسته و آهار . و آب ارجوان : شراب و مى . ارجوان ( orjov n ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - ارغوان . ارجوانى ( arjav ni ) ص . پ . ارغوانى و سخت سرخ . ارجوانى ( orjov niy ) ص . ع . ارغوانى و سخت سرخ . ارجوجة ( orjujat ) ا . ع . باز پيچ يعنى ريسمانى دولائى كه از بلندى آويزان كنند و كودكان و دختران در آن نشسته در هوا آيند و روند كنند . ارجوزة ( orjuzat ) ا . ع . قصيده مانندى از بحر رجز . ج : اراجيز . ارجوزه ( orjuze ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر شعرى كه از بحر رجز باشد . و خود ستائى . و ارجوزه خواندن : ف ل . : شعر خواندن در معركهء جنگ . و خودستائى كردن . ارجية ( orjiyat ) ا . ع . هر چيز اميد داشته شده مالى فى فلان ارجية : من را در فلان اميدى نيست . ارجيس ( arjis ) ا خ . ع . نام قلعه‌اى در مزوپوتاميا . ارچند ( arcand ) پ . كلمهء شرط بمعنى اگر چند . و هرچند . ارچه ( arce ) پ . كلمهء شرط بمعنى اگرچه و هرچه . ارچين ( arcin ) ا . پ . زينه پايه و نردبان . و پله و رازينه . ارچينى ( arcini ) ا خ . پ . نام كوهى در توابع اصفهان . ارح ( arahh ) ص . ع . حيوان فراخ سم . و سم فراخ . و رجل ارح : مرد فراخ كف پا كه همهء آن به زمين نرسد - ضد اخمص . ج : رحّ . ارحاء ( arh ' ) ا خ . ع . دهى بواسط . و ج رحى ( rah ) . ارحاب ( erh b ) م . ع . ارحب ارحابا : فراخ گرديد . و ارحبه : فراخ گردانيد آن را ( لازم و متعدى ) . و ارحب و ارحبى ( بصيغهء امر ) : دو كلمه است كه بدان اسب و شتر را زجر كنند يعنى گشاده شو . و دور بمان . ارحاض ( erh z ) م . ع . ارحضه ارحاضا : شست آن را . ارحاف ( erh f ) م . ع . ارحف ارحافا : تيز كرد كارد و مانند آن را . ارحال ( erh l ) م . ع . رياضت دادن و رام كردن ستور . و ارحل الرجل : بسيار شتر شد آن مرد . و ارحل البعير : قوى پشت گرديد آن شتر بعد ضعف و سستى . و ارحل الابل : فربه شدند شتران پس از لاغرى . و توانا گرديدند بر كوچ . و ارحل فلانا : داد فلان را ستور باركش . ارحام ( arh m ) ع . ج رحم و رحم . ارحب ( arhab ) ا خ . ع . نام قبيله‌اى از همدان . و النجائب الارحبيات : شتران نجيب منسوب بقبيلهء ارحب . ارحب ! ( arheb ) و ارحبى ! ( arhebi ) ع . ( به صيغهء امر ) كلمه‌ايست كه بدان اسب و شتر را زجر كنند يعنى گشاده شو و دور بمان . ارحل ( arhal ) ص . ع . اسب سپيد پشت . و گوسپند سياه پشت . ارحل ( arhol ) ع . ج رحل . ارحم ( arham ) ص . ع . بخشاينده‌تر . و رحم‌كننده‌تر . و ارحم الراحمين ا خ . : خداوند عالم جل شأنه يعنى بخشاينده‌تر بخشايندگان . ارحم ! ( erham ) ع . ( بصيغهء امر ) يعنى ببخشا و عفو كن . و ارحم يا ارحم الراحمين : به بخشاى اى بخشاينده‌تر بخشايندگان . ارحى ( arhi ) و ( orhiy ) و ارحية ( arhiat ) ع . ج رحى ( rah ) . ارحيقنه ( arhiqene ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - اسپرك و آن گياهى بود كه بدان چيزها را رنگ كنند .