على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
163
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ارتعاب ( erte b ) م . ع . ارتعب ارتعابا : ترسيد . ارتعاب ( erte b ) ا . ع . ترس و بيم و خوف . ارتعاث ( erte s ) م . ع . با گوشواره شدن زن . ارتعاج ( erte j ) م . ع . لرزيدن . و بسيار شدن مال و شتران و اولاد . و پر شدن رود . ارتعاج ( erte j ) ا . ع . لرز . و ترس و هول . ارتعاد ( erte d ) م . ع . ارتعد ارتعادا : مضطرب و بىآرام گرديد . و لرزيد يق ارعده فارتعد . ارتعاد ( erte d ) ا . ع . هول و هراس . ارتعاس ( erte s ) م . ع . ارعسه فارتعس : لرزانيد آن را پس لرزيد . ارتعاش ( erte c ) ا . ع . ارتعش ارتعاشا : لرزيد . ارتعاش ( erte c ) ا . ع . لرزش . ارتعاص ( erte s ) ا . ع . جنبيدن و لرزيدن . و در پيچيدن مار زخمخورده . و گران شدن نرخ . و برجستن بزغاله از نشاط . و سخت جنبان شدن نيزه . و ارتعص : درپيچيد . و افشانده شد . و ارتعص البرق : عارض شد برق . ارتعاف ( erte f ) م . ع . توانا و با قوت شدن . و ارتعف الفرس : پيشى نمود و درگذشت آن اسب . ارتغاء ( erteq ' ) م . ع . ارتغى الرغوة ارتغاء : گرفت كفك شير را و خورد . المثل : يسر حسوا فى ارتغاء - دربارهء كسى گويند كه امرى را ظاهر نمايد و مراد وى غير آن باشد . ارتغاب ( erteq b ) م . ع . ارتغب فيه ارتغابا : خواهانى آن نمود . ارتغاث ( erteq s ) م . ع . شير مكيدن . ارتفاد ( ertef d ) م . ع . ورزيدن . ارتفاص ( ertef s ) م . ع . ارتفص السعر ارتفاصا : گران شد نرخ . ارتفاع ( ertef ' ) م . ع . ارتفعه ارتفاعا فارتفع : برداشت و بلند كرد آن را پس بلند شد آن . و نيز ارتفاع : با خصم نزديك حاكم شدن . ارتفاع ( ertef ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - افراختگى . و بلندى . و برداشتگى . و اوج و رفعت . و بلندى نصف النهار . و فراغت . و حاصل زراعت و محصول و حاصل ملك كه مالك از ملك مزروع خود برمىدارد . و باج و خراجى كه دولت از حاصل املاك مىگيرد . و كلية برداشت از هر ملكى را ارتفاع آن گويند . و ارتفاع فرو شوكت : بلندى جلال و بزرگوارى . و ص . قلاع فلك ارتفاع : قلعههائى كه بلندى آنها مانند آسمان است . و ارتفاع داشتن ف . ل : بلندى داشتن . و رفعت داشتن . و در اوج بودن كوكب . و ارتفع ولايت . : ماليات ولايت . و محصول ولايت . و ارتفاع گرفتن ف م . : بلندى جاى و يا خورشيد را معين كردن . ارتفاف ( ertef f ) م . ع . ارتف لونه ارتفافا : درخشيد و روشن گرديد گونهء او . ارتفاق ( ertef q ) م . ع . ارتفق ارتفاقا : تكيه كرد بر آرنج خود و بر ناز بالش خود . و ارتفق الحوض : پر آب گرديد آن حوض . ارتقا ( erteq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - صعود و عروج . و بلندى . و فزونى و ازدياد . و ترقى . و برترى . و سرفرازى . و ارتقاى درجه : فزونى و برترى درجه . و ارتقا جستن ف ل . : از رتبه و مقام خويش بالا شدن . و برآمدن و بالا رفتن . ارتقاء ( erteq ' ) م . ع . ارتقى ارتقاء : برآمد بر نردبان . ارتقاب ( erteq b ) م . ع . ارتقب ارتقابا : بالا برآمد . و ديدبانى كرد . و ارتقبه : چشم داشت او را . ارتقاش ( erteq c ) م . ع . ارتقشوا فى القتال ارتقاشا : باهم پيوستند در جنگ . ارتقاع ( erteq ' ) م . ع . باك داشتن و پروا كردن - و يستعمل فى النفى يق ما ارتقع له و به اى ما اكترث له و ما بالى به يعنى باك ندارد مر او را و پروا نمىكند او را . و قولهم ما ترتقع يا فلان برقاع و برقاع و برقاع يعنى باك ندارى فلان و پرواى ما نمىكنى . ارتقان ( erteq n ) م . ع . ارتقن ارتقانا : آلوده شد بزعفران . ارتكاء ( ertek ' ) م . ع . هميشه و برجاى بودن . و اعتماد كردن بر كسى . ارتكاب ( ertek b ) م . ع . ارتكبه ارتكابا : برنشست آن را . و ارتكب الذنب : گناه ورزيد . ارتكاب ( ertek b ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كنش . و كوشش و سعى . و وضع . و مباشرت . و بجاآوردگى . و برداشت و تحمل . و ارتكاب زحمت : تحمل زحمت . و ارتكاب زنا : مباشرت زنا و بجا آوردن آن . و ارتكاب معاصى معصيت كردن . و كوشيدن در معصيت . ارتكاح ( ertek h ) م . ع . ارتكح ارتكاحا : تكيه كرد و اعتماد نمود . ارتكاز ( ertek z ) م . ع . ارتكز ارتكازا : ثابت شد . و ارتكز العرق : برجست آن رگ و پريد . و ارتكز على