على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
159
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
يربض الرهط : پس ظرفى خواست كه سيراب كند آن گروه را و گران سازد آنان را كه بخواب روند درازا بر زمين . و اربض اهله : خبرگيرى نمود از نفقهء عيال خود . و اربضت الشمس : سخت گرم شد آفتاب ارباع ( arb ' ) ع . ج ربع و ربع و ربع و ربارعى . ارباع ( erb ' ) م . ع . به چهار سال درآمدن گوسپند و پنجم گاو و اسب و هفتم شتر . و در علف بهارى درآمدن قوم . و مقيم بودن به منزل بهارى . و در علف بهارى رها كردن ستور را . و خداوند شتران ربع شدن . و در پيرى فرزند شدن كسى را . و به بهار در نتاج آمدن شتر . و اربعت الناقة : بند شد زهدان آن ماده شتر و قبول نكرد آب نر را . و اربع ماء اركية : بسيار شد آب آن چاه . و اربع الورد : نوبت آب خوردن زود باز آمد . و اربع الابل : گذاشت آن شتران را تا هرگاه خواهند آب خورند . و اربع فلان : بسيار نكاح كرد فلان . و اربع السائل : سؤال كرد سائل و رفت و باز آمد . و اربع المريض : ترك داد عيادت آن بيمار را دو روز و بروز سيوم برآمد . ارباغ ( erb q ) م . ع . اربغ ابله ارباغا : گذاشت شتران را تا بوقت و بىوقت آب خورند و منه قولهم : تركت ابله هملا مربغا . ارباق ( arb q ) ع . ج ربقة . اربال ( erb l ) م . ع . اربلت الارض اربالا : رويانيد آن زمين گياه ربل را . و بسيار شد درخت ربل در آن . اربان ( erb n ) م . ع . اربنته الربون اربانا : دادم او را بيعانه . اربان ( orb n ) ا . ع . بيعانه و ربون . اربة ( erb t ) ا . ع . حاجت و نيازمندى و فطانت و زيركى . و هنر . و حيله . و فرج . قوله تعالى : أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ اى الذين لا يعرفون شيئا من امور النساء . روى الاحمق الذى لا يأتى النساء . و قيل الخصى . اربة ( orbat ) ا . ع . حاجت . و گره . و گرهى كه تا نگشايند گشاده نشود . و قلاده . و حلقهء اخيه كه در زمين محكم كنند و اسب را بدان بندند . اربة ( arebbat ) ع . ج رباب و ربّة و ربّة . اربثاث ( erbes s ) م . ع . اربث اربثاثا : پراكنده گرديد . اربجان ( erbej n ) ا . ع . نام گياهى . اربد ( arbad ) ا . ع . نام يك مارى خبيث . و شير بيشه . و ا خ . نام چند نفر . و ص . ظليم اربد : شترمرغ خاكسترگون . اربداد ( erbed d ) م . ع . خاكسترگون و تيره رنگ شدن . اربساس ( erbes s ) م . ع . خشم كردن باهم . و قدرت يافتن . و سپس ماندن . و درنگ كردن . و اربس امرهم : سست شد كار ايشال تا متفرق شدند . و اربس فلان : رفت فلان در زمين . اربش ( arbac ) ص . ع . رجل اربش : مرد مختلف رنگ . اربع ( arba ' ) ا . ع . جاء يمشى على اربع : مىآيد و راه مىرود بر چهار دست و پا . و ص . چهار زن . اربع ( arbo ' ) ع . ج ربع . اربعاء ( arba ' ) و ( arbe ' ) و ( arbo ' ) ا . ع . روز چهار شنبه . اربعاء ( arbe ' ) ا . ع . ستونى از ستونهاى بنا . و ج ربيع . اربعاء ( orbo ' ) و ( arba ' ) ا . ع . چهار زانو يق قعد الاربعاء : نشست چهار زانو . اربعاآت ( arba t ) ع . ج اربعاء يعنى روزهاى چهار شنبه . اربعاآن ( arba ne ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . يعنى دو روز چهار شنبه . اربعاواء ( orbo v ' ) ص . ع . بيت اربعاواء : خانهء يك ستون و دو ستون و سه ستون و چهار ستون . اربعاوى ( orbo v ) ا . ع . چهار زانو قعد الاربعاوى : شست چهار زانو . اربعة ( arbaat ) ج ا . ع . چهار مرد . و هر دو دست و پا . و چارپا . اربعة ( arbeat ) ع . ج ربيع . اربعة عشر ( arbaat - acara ) ج ا . ع . چهارده مرد . اربعون ( arbauna ) و اربعين ( arbaina ) ج ا . ع . چهل . اربغ ( arbaq ) ص . ع . بسيار از هر چيز و فراوان . اربق ( arboq ) ا خ . ع . نام دهى در رامهرمز . اربك ( arbak ) ص . ع . شتر سياه تيره رنگ . و شترى كه هر دو پهلو و گوشهاى وى سخت سياه بود و ساير بدنش تيره رنگ . ج : ربك اربك ( arbok ) ا خ . ع . نام دهى در رامهرمز كه اربق نيز گويند . اربل ( arbal ) ص . ع . ربل اربل - بطور مبالغه - هر درختى كه در آخر تابستان بواسطهء سردى شب بدون باران برگ و بار آورد . اربل ( arbel ) ا خ . پ . شهرى در آسياى صغير نزديك موصل كه در حوالى آن اسكندر مقدونيائى در 331 سال قبل از مسيح بر دارا پادشاه ايران غالب آمد .