على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

160

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

اربل ( erbel ) ا خ . ع . شهر اربل - و على بن عيسى رحمه اللّه صاحب كشف الغمة از اهل آنجا بود . اربو ( arbu ) ا . پ . امرود و گلابى . اربوجينا ( arbujin ) ا . پ . بلغت زند تربزه و هندوانه . و نيز بمعنى آداك و جزيره . اربودار ( arbud r ) ا . پ . درخت امرود . اربون ( orbun ) ا . ع . - مأخوذ از ارمون فارسى - بيعانه . مر . ارمون . اربونا ( arbun ) ا خ . ع . نام شهرى در فرانسه كه ناربون گويند . اربى ( orab ) ا . ع . سختى و بلا . اربياسيوس ( arbi sayus ) ا خ . پ . نام حكيمى يونانى . اربيان ( arbay n ) ا . ع . ملخ آبى . اربية ( orbiyat ) ا . ع . بن ران . و ا ج . قبيلهء مرد يق جاء فى اربية من قومه . اربيان ( arbi n ) ا . پ . گل بابونه . اربيتا ( arbit ) ا . پ . بلغت زند بام خانه . اربيثاث ( erbis s ) م . ع . ارباث اربيثاثا : باز ايستاد از حاجت . و ارباث امرهم : سست شد كارشان و ضعيف گرديد پس درنگى كردند تا متفرق شدند . اربيداد ( erbid d ) م . ع . خاكستر گون و تيره رنگ شدن . اربيكاك ( erbik k ) م . ع . ارباك عن الامر اربيكاكا : باز ايستاد از آن كار . و ارباك رأيه : شوريده شد عقل او . ارپاخان ( arp x n ) ا خ . پ . دهمين پادشاه از سلسلهء هلاكوئيان كه در 736 هجرى آغاز پادشاهى كرد و زمان او دولت مغول رو بضعف گذاشته تا كم‌كم منقرض گرديد . ارة ( erat ) ا . ع . آتش . و آتشدان . و برافروختگى آتش و شدت آتش . و گوشت خشك . و گوشت خشك كرده شدهء در آفتاب . و گوشت اندك بريان كرده . و گوشتى كه در سركه يك جوش داده در سفر همراه برند . ج : ارات و ارون و ارون . ارة ( errat ) ا . ع . آتش . ارت ( aratt ) ا . ع . از اعلام است . ارت ( aratt ) ص . ع . گنگلاج . ارتا ( art ) ا . پ . بلغت زند بوم و زمين و ديار و كشور . ارتاء ( ert ' ) م . ع . ارتى فى فتور . ارتاء : خنديد . ارتاب ( ert b ) م . ع . ريخته و سوده شدن . و ارتب فلان : سئوال كرد فلان بعد بىنيازى . ارتابان ( art b n ) ا خ . مر . اردوان . ارتات ( ert t ) م . ع . ارته الله ارتاتا : كند زبان گرداند او را خداى . ارتاج ( ert j ) م . ع . ارتج الباب ارتاجا : بند كرد در را . و ارتجت الناقة : بسته شد زهدان ماده شتر و قبول آب نكرد . و ارتجت الدجاجة : پر شد شكم آن مرغ از تخم . و ارتج البحر : جوش زد دريا و بسيار شد آب آن و فرو برد همه چيز را . و ارتجت السنة : تمام آن سال بقحط گذشت . و ارتج الثلج : پيوسته باريد برف . و ارتج الخصب : گرفت تمامى زمين را فراخى و ارزانى . و ارتج الاتان : باردار شد آن ماده خر . و ارتج عليه : ( مجهولا ) : بسته شد به روى سخن . ارتاحاشت ( art h ct ) ا خ . ع . معرب اردشير و بمعنى آن . ارتاع ( art ) ا ج . ع . جماعت بسيار رأيت ارتاعا من الناس : ديدم جماعت بسيارى از مردم . ارتاع ( ert ' ) م . ع . رويانيدن باران علف چريدنى رايق غيث مرتع . و ارتع فلان ابله : چرانيد فلان شتران خود را . و قرئ نرتع و يلعب اى نرتع نحن و دوابنا و يلعب هو . و قرئ بالعكس اى يرتع هو دو ابنا و نلعب جميعا . و قرئ بالنون فيهما و بالياء . ارتاق ( or q ) ا پ . بلغت زند خوارزميان تاجر و پيله‌ور . ارتاك ( ert k ) م . ع . ارتك الضحك ارتاكا : نرم خنديد . و ارتكت البعير : پويه دوانيدم آن شتر را . ارتام ( ert m ) م . ع . ارتمه ارتاما : رشته بست بر انگشت او . و ارتم الفصيل پيه آورد آن شتر بچه در كوهان . ارتباء ( erteb ' ) م . ع . ديدبانى كردن . و بر بلندى برآمدن . و از بالا به زير نگريستن . و مطلع گرديدن بر چيزى . و چشم داشتن . ارتباب ( erteb b ) م ع . ارتب الصبى ارتبابا : پرورد آن كودك را تا بالغ شد . ارتباث ( erteb s ) م . ع . ارتبث ارتباثا پراكنده گرديد . ارتباز ( erteb z ) م . ع . ارتبز الامر : كامل و تمام گرديد . ارتباس ( erteb s ) م . ع . درهم شدن و مخلوط گشتن . و در آكنده شدن از گوشت و جز آن . ارتباط ( erteb t ) م . ع . ارتبط فرسا ارتباطا : معين كرد اسب را بر آن رباط . ارتباط ( erteb t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - علاقه و اتصال و پيوستگى و بستگى . و پيوند چيزى به چيزى . و بستن چيزى را به چيزى . و ارتباط دادن ف م . : چيزى را به چيزى بستن و بند كردن . و ارتباط كردن : پيوسته كردن و اتصال دادن . ارتباع ( erteb ' ) م . ع . سنگ بدست برداشتن براى آزمايش زور و قوت . و چهار