على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
158
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
مىتوان گفت مخلوقى است ما بين انسان و حيوان چه مانند انسان سى و دو دندان دارد و عارى از دم مىباشد . و بر خلاف همهء چارپايان مانند انسان داراى عظم لامى است و جگرش نهايت مشابهت به جگر انسان دارد . و بسيار با قوت و زور و چست و چالاك است . و قد آن متجاوز از دو متر و نوعا به روى پاشنهء پاها مثل انسان دو زانو مىنشيند . و در آسيا در جنگلهاى سوماترا و در افريقا در نزديكى خط استوا زندگى مىكند . ارانى ( ar ni ) ع . ج ارنب . ارانى ( or ni ) ا . ع . يك نوع دانهاى كه شير را پنير مىگرداند . ارانية ( or niat ) ا . ع . نوعى از حمض كه داراى ساق درازيست . و هر درخت تلخ و شورمزه كه ساقش دراز باشد . اراوند ( ar vand ) ا . پ . حسرت و آرزو . و آزردگى . و افسوس . و رغبت . و جلال و شوكت و جاه و بزرگوارى و عظمت . و ا خ . نام رود دجله . و نام كوهى در همدان كه الوند نيز گويند . اراوى ( ar viy ) ع . ج ارويّة . اراويح ( ar vih ) ع . ج ريح . اراه ( ar h ) ا . پ . مصطكى . اراهط ( er het ) و اراهيط ( ar hit ) ع . ج رهط . اراى ( ar ' ) ص . ع . لايقتر و قابلتر . و مخصوصتر . ارائة ( er at ) ع . مر . اراءة . ارائك ( ar ek ) ع . ج اراك و اريكة . ارائه ( er e ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ديد . و نمود . و ديده و مشهود . و ارائه شدن ف ل . : ديده شدن و مشهود گشتن . و ارائه كردن ف م . : نمودن بر كسى چيزى را . اراييح ( ar yih ) ع . ج ريح . ارب ( arb ) ا . ع . ما بين سبابه و وسطى . ارب ( arb ) م . ع . ارب العقد اربا ( از باب ضرب ) : محكم كرد آن گره را . و ارب فلانا : زد بر ارب فلان . ارب ( erb ) ا . ع . زيركى و مكر . و زشتى و بدى . و عقل . و دين و وام . و فرج . و حاجت . و عفو . و دين . ج : آراب و ارآب . ارب ( orb ) ا . ع . بچهء گوسپند و گاو وقتى كه از شكم مادر برآمده باشد . و زيركى . ارب ( arab ) م . ع . ارب به اريا ( از باب سمع ) : حريص گشت به آن . و اربت معدته : فاسد شد معدهء وى . و ارب الدهر : سخت شد زمانه . و ارب الرجل : خو گرو بينا شد آن مرد به چيزى . و محتاج گشت . و ساقط شد اعضاى او . و بريده شد ارب او . و اربت من يديك و يا اربت عن ذى يديك : ساقط باد دستهاى تو . و اربت يده : بريده شد دست او . و تهىدست شد پس محتاج گشت بمال ديگران . ارب ( arab ) ا . ع . عقل . و حاجت . ارب ( areb ) ص . ع . خوگر . و داناى به چيزى . و عاقل . ارب ( erab ) م . ع . ارب اربا و ارابة ( از باب كرم ) : عاقل شد . ارب ( erab ) ص . ع . عاقل . ارب ( orab ) ع . ج اربة . ارباء ( arb ' ) ع . ج ربو . ارباء ( erb ' ) م . ع . زائد گرفتن از آنچه را كه داده باشد . و اربيته : فزون گردانيدم آن را . ارباب ( arb b ) ع . ج ربّ . ارباب ( arb b ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مالك و دارنده . و خداوندگار و صاحب . و رئيس . و آقا و بزرگ . و ملاك و صاحب ملك . و ارباب تغلب ص . : فاتح و مظفر و كشور گشاى . و ارباب تميز : زيرك و صاحب فراست و هوشيار . و عاقل و خردمند و صاحب بصيرت . و ارباب تيمار : اهل معاش و وظيفهخوار . و ارباب جاه و تمكين : صاحبان جاه و جلال و قدرت . و ارباب خرد : عقلا و دانايان . و ارباب ديوان : وزرا و مدبرين امور جمهور . و ارباب سخن : مردمان فصيح و بليغ و خطبا . و ارباب سلوك : پارسايان و مردمان زاهد از دنيا گذشته . و عرفا . و ارباب صفاى باطن : مردمان متدين خوشعقيده . و ارباب صنعت : صنعتگران و پيشهوران و اهل حرفه . و ارباب فضل : فضلا و ادبا . و ارباب معالى : مردمان بزرگ عالىمقام . و ارباب معنى : مردمان روحانى . و ارباب مكرمت : كريمترين بزرگان . و ارباب نشاط : مغنى و رقاص و خواننده و اهل طرب . و ارباب همت : بلند همتان و مردمان با جود و كرم . ارباب ( erb b ) م . ع . نزديك آمدن به چيزى . و پيوسته بودن باد جنوب و ابر . و اربت الابل به مكان كذا : اقامت نمودند شتران در اين جاى . اربابان ( arb b n ) ع . ج ارباب . ارباج ( erb j ) م . ع . اربج ارباجا : پسران كوتاه بالا آورد . ارباح ( erb h ) م . ع . ذبح كردن شتر بچه براى مهمان . و دوشيدن ماده شتر بامدادان و در نيمروز . و اربح على سلعته : سود داد او را بر متاع وى . ارباخ ( erb x ) م . ع . اربخ زيد ارباخا : در سختى افتاد زيد . و خريد زيد كنيزك ربوخ را . و اربخ الرمل : برهم نشست ريك و ستبر گرديد . ارباذ ( erb z ) م . ع . تازيانهء چابقدار ساختن . و اربذه : بريد آن را . ارباز ( erb z ) م . ع . زيرك گردانيدن . و فربه نمودن گوسپند و مانند آن . ارباش ( erb c ) م . ع . اربش الشجر ارباشا : برگ آورد آن درخت . و شكافته شد . ارباض ( arb z ) م . ج ربض . ارباض ( erb z ) م . ع . گوسپندان را در آغل آوردن و خوابانيدن آنها . و فرو خوابانيدن ستور و اسب و سگ . الحديث : فدعا باناء