ضوء نورها ادهمام سجف الليل المظلم . ادهى ( adh ) ص . ع . حيله‌بازتر و دقيق‌تر . و قولهم ادهى و امرّ اى اشد و انكر . ادهية ( adhiat ) ع . ج دهىّ . ادهيساس ( edhis s ) م . ع . ادهاست الارض ادهيساسا : دهساء يعنى سرخ مايل بسياهى گرديد آن زمين . ادهيمام ( edhim m ) م . ع . ادهام الشيى ادهيماما : سياه‌گون گرديد آن چيز . ادى ( adiy ) ا . ع . آوند خرد . و خيك خرد . و آوند ميانه . و خيك ميانه . و مرد سبك و چالاك . و مال اندك . و جامهء فراخ . و آمادگى . و نحن على ادى الصلاة : ما آماده‌ايم براى نماز . ادى ( odiy ) م . ع . ادى اللبن اديا : ( از باب ضرب ) : ستبر شد شير تا چغرات گردد . و ادى الشيى : بسيار شد آن چيز . و ادى السقاء : مهيا و قابل شد آن خيك كه شير در آن كرده براى برآوردن مسكه بجنبانند . و اديت له - مرادف ادوت له - يعنى فريب دادم او را . اديار ( ady r ) ع . ج دير . ادياك ( ady k ) ع . ج ديك . اديان ( ady n ) ا . پ . چارواى دوندهء فربه . اديان ( ady n ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - كيشها و آئين‌ها و دينها . اديان ( ady n ) ع . ج دين . اديان ( eddi n ) م . ع . ادان اديانا : وام گرفت . و خريد بوام . و فروخت بوام . الحديث : ادان معرضا اى اشترى بالدين معرضا عن الاداء . اديب ( adib ) ص . ع . زيرك و نگاهدارندهء حد هر چيز . ج : ادباء . اديب ( adib ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - كسى كه داراى علم و ادب بود ( مر . ادب ) . و شيرين‌سخن و نيك‌نهاد و خوش‌خلق . و عالم و فاضل و حكيم . و هركسى كه داراى صفات پسنديده و اخلاق حميده بود . وا . معلم و استاد و مربى . اديبر ( odayber ) ا . ع . نوعى از مار . ادية ( addiat ) ا . ع . - مؤنث ادّى - مال كم و اندك . يق غنم ادية اى قليلة . اديچاره ( edic re ) ا . پ . خار برگشته و خنجرى شكل . اديد ( adid ) ا . پ . نتيجه و ما حصل . و چشمهء آب . اديم ( adim ) ا . پ . ديم و چهره و روى و صورت . و نوعى از چرم خوش‌بو و موج‌دار كه بلغار نيز گويند . اديم ( adim ) ا . ع . چرم و چرم سرخ . و چرم دباغت يافته . و طعام و نان خورش . و روى زمين . و اديم السماء : ظاهر آسمان . و اديم الضحى : اول چاشت . و اديم النهار : تمام روز . و روشنى روز . اديم ( odayyem ) ا خ . ع . نام ناحيه‌اى از عربستان . و نام موضعى . ادين ( adyan ) ص . ع . دين‌دارتر و متدين‌تر . ادين ( adyon ) ع . ج دين . اديون ( adyun ) ا . پ . جانور درنده . و چارواى فربه رونده و اديان . اديه ( adayhe ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . بمعنى يديه . يق قطع الله اديه يعنى قطع كند خداى دستهاى او را . اذ ( ez ) اسم زمان مبنى بر سكون بمعنى وقتىكه و هنگامى كه . و اضافه مىشود يا بسوى جملهء فعليه و يا اسميه . و طريق استعمال آن بر چهار وجه است : يكى آنكه بر زمان ماضى دلالت كند و در اين هنگام بيشتر ظرف واقع شود مانند قوله تعالى : فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا : يارى داد او را خداى وقتىكه كافران آهنگ اخراج او را كرده بودند و گاه مفعول به واقع گردد كقوله تعالى : وَ اذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا : ياد كنيد آن وقتى را كه بوديد اندك . و گاه بدل از مفعول به آيد كقوله تعالى : وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها : ياد كن در قرآن مريم را يعنى آن‌وقت را كه مريم دور شد و كناره گرفت از خانه و كسان خود - كه در اينجا لفظ اذ بدل اشتمال از لفظ مريم است . و گاه ديگر بسوى آن مضاف شود مانند قوله تعالى : رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا : اى پروردگار ما منحرف مكن دلهاى ما را پس از آنكه راه نمودى ما را . و بيشتر مضاف بسوى اذ لفظى بود كه بمعنى وقت و هنگام باشد مانند يومئذ يعنى در آن روز و حينئذ يعنى در اين هنگام و در اين بين و ليلتئذ : در اين شب و ساعتئذ : در اين ساعت . دويم آنكه بر زبان مستقبل دلالت كند مانند قوله تعالى : يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها يعنى در آن روز « كه روز قيامت باشد » خواهد گفت « زمين » اخبار خودش را . سيوم آنكه افادهء معنى تعليل كند مثل قوله تعالى : لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ يعنى امروز « كه روز قيامت باشد » سود ندارد شما را چون ظلم كرديد . چهارم آنكه افادهء معنى مفاجات و ناگهانى نمايد و در اين صورت بينا و يا بينما بايد پيش از آن ذكر شود مانند فبينما العسر اذ دارت مياسير . و هرگاه بعد از لفظ اذ كلمهء ما واقع شود به معنى شرط خواهد بود و در اين وقت شرط و جزا را مجزوم گرداند مانند اذ ما تفعل