على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

139

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خون سياوشان . اخى ( axi ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - برادر . اخى ( axi ) ص . پ . كار خوب و مردانه . و دلير . و كريم و سخى . اخى ( axi ) ا . ع . برادر من . اخى ( oxayy ) ا . ع . مصغر اخ يعنى كوچك برادر . اخيار ( axy r ) ع . ج خير ( xayr ) و ( xayyer ) . اخيار ( axy r ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - خوبان و نيكوان . و مردمان نيك و برگزيده . اخياس ( axy s ) ع . ج خيس ( xis ) . اخياش ( axy c ) ع . ج خيش ( xayc ) . اخياط ( axy t ) ع . ج خيط ( xayt ) . اخياف ( axy f ) ص . ع . اخوة اخياف : برادرانى كه مادرشان يكى و پدرشان مختلف بود . و هم اخياف : ايشان مختلف‌اند . اخياف ( exy f ) م . ع . اخيف اخيافا : به خيف منى آمد و فروكش شد در آن . اخيال ( axy l ) ع . ج خيل ( xayl ) اخيال ( exy l ) م . ع . اخيلنا اخيالا : سر در وانگريسته ابر را بارنده گمان برديم . و اخيلت السماء : آمادهء باريدن شد آسمان . و اخيل الناقة : نهاد خيال را براى بچهء ماده شتر تا گرگ از آن بترسد . و اخيل عن القوم : باز ايستاد و بددل شد از آن گروه . و هذا الامر لا يخيل : اين كار مشتبه نمىشود . اخيام ( exy m ) م . ع . اخيم الخيمة اخياما : چادر ساخت و خيمه ساخت . اخيان ( oxay n ) اخ . بصيغهء تثنيه . ع . نام دو كوه . اخية ( axiyat ) ا . ع . آخيه و آخية و طناب خيمه . و حرمت . و عهد . ح : اواخى . اخيخة ( axixat ) ا . ع . يك نوع طعامى كه از آرد و شير و روغن زيتون ترتيب مىدهند . اخيد ( axid ) ا . پ . به زبان اهالى فرغانه ولى و حاكم . و اخ . لقب يكى از امراى آل عباس كه المتقى بالله اين لقب را بوى داده بود . اخيدن ( axidan ) ف م . پ . دست رسانيدن . و در پى رفتن . و ف ل . رسيدن . اخيذ ( axiz ) ص . ع . بندى و گرفتار . و پير مسافر . اخيذة ( axizat ) ص . ع . مؤنث اخيذ . اخير ( axyar ) ص . ع . به و بهتر و هو اخير منك اى خير منك : او به است از تو - و در اين كلام معنى تفضيل مراد نيست . اخير ( axir ) ص . ع . پسين - ضد نخستين . و غائب . و جاء اخيرا : آمد سپس همه . اخيرا ( axiran ) م ف . پ - مأخوذ از تازى - پس از همه و در آخر همه . اخيروس ( axirows ) و اخيروسه ( axirowse ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - گندم دشتى و گندم خودرو . اخيريدن ( axiridan ) ف م . پ . بيرون كشيدن شمشير از غلاف . اخيس ( axyas ) ص . ع . هو فى عيص اخيس او عدد اخيس : يعنى . او بسيار عدد است . اخيشن ( oxaycen ) ص . ع . مصغر اخشن ( axcan ) . اخيص ( axyas ) ص . ع . رجل اخيص : مردى كه يك چشم وى خرد و ديگرى كلان باشد . و كبش اخيص : قچقارى كه يكى از دو شاخ وى شكسته باشد . اخيضر ( axayzer ) ا . ع . نوعى از مگس . و دردى در چشم . و اخ . وادى ميان مدينه و شام . اخيف ( axyaf ) ص . ع . اسب و يا مردى كه يك چشم آن ازرق و ديگرى سياه بود . و شتر كه غلاف نره آن بزرگ باشد . اخيل ( axyal ) ا . ع . مرغى كه آن را بفال بد دارند و آن صرد و يا شقراق است - سمى بذلك لاختلاف لونه بالسواد و البياض . و كبر و بزرگ‌منشى . ج : خيل ( xil ) . و بنو الاخيل ج اخ . : نام قبيله‌اى كه ليلى الاخيلية از آن قبيله است . اخيل ( axyal ) ص . ع . بيهوده‌تر . و متكبرتر . و مغرورتر . و رجل اخيل : مرد خلناك . اخيلة ( axyelat ) ع . ج خيال ( xay l ) . اخينوس ( axinows ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - اخيروس و گندم خودرو . اخيون ( axiun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - يك نوع گياهى كه آن را رأس الحية نيز كويند . اخيه ( axye ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چوب كج و يا رسن و يا دوالى كه هر دو طرف آن را در ديوار و يا در كوه و يا در زمين نيك فرو برده باشند و ميان آن دو حلقه مانندى بيرون باشد و چارپايان را بدان بندند . اد ( ad ) پ . ضمير متصل فعلى كه در مغايب استعمال مىگردد و الف آن در درج ساقط مىشود مانند كند و مىكند و شود و مىشود . و هرگاه آخر كلمهء فعل الف ساكن باشد الف ضمير را بيا بدل مىكنند مانند نمايد و مىنمايد . اد ( add ) ا . ع . عجب و شگفت . و بلاى عظيم . و كار سخت و زشت . و غلبه . و قوت . ج : آداد . اد ( add ) م . ع . اد البعير ادا ( از باب نصر ) : آواز كنانيد آن شتر در جوف . و ادت الناقة : ناليد آن ماده شتر از جدائى بچه . و اد الشيى : دراز كشيد آن چيز را .