على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

128

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

اختلاق ( extel q ) م . ع . اختلق الافك اختلاقا : بربافت دروغ را . و نيز اختلاق : خوى كسى برگرفتن . اختلال ( extel l ) م . ع . سركه ساختن . و اختل العصير : سركه گرديد عصير آن ميوه . و اختل جسمه : لاغر شد بدن او . و اختل لحمه : لاغر گشت و كم شد گوشت او . و اختل اليه : حاجتمند شد بسوى آن . و اختله بالرمح : گذرانيد در آن نيزه را و دوخت با آن . و اختلت الابل : درماندند شتران در علف شيرين . اختلال ( extel l ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پراكندگى . و پريشانى و انتشار در رأى . و تباهى كار . و اختلال حال : بىترتيبى و پريشانى . و گيرودار و هنگامه و غوغا . و اختلال حواس : پراكندگى و پريشانى حواس . و اختلال مزاج : عدم سلامتى مزاج و عدم انتظام اعمال آن و بيمارى و فساد بنيه . و اختلال امور : پريشانى امور و تباهى آنها . اختلالات ( extel l t ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - بىنظميها . و پريشانيها . و تباهيها . اختلام ( extel m ) م . ع . اختلمه اختلاما : برگزيد آن را . اختمار ( extem r ) م . ع . رسيده شدن مى و جوش زدن آن . و اختمر اختمارا : خمير شد . و خمير كرد . و برآمد آرد سرشته . و اختمرت بالخمار : معجر پوشيد آن زن . اختمال ( extem l ) م . ع . اختمل اختمالا : زمين خمايل چريد . اختمام ( extem m ) م . ع . بريدن . و اختم البيت : روفت خانه را . و اختم البئر : پاك كرد چاه را . اختناث ( exten s ) م . ع . اختنث السقاء اختناثا : سر آن مشك را بيرون نور ديده آب خورد از آن . اختناق ( exten q ) م . ع . اختنق اختناقا : خفه شد . اختناق ( exten q ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خفه‌شدگى و خفگى . و گلوفشردگى . و باصطلاح طب اختناق رحم : مرضى عصبانى كه يك وقتى سبب آن را سوء مزاج رحم مىدانستند . اختواء ( extev ' ) م . ع . اختوى البلد اختواء : قطعه‌اى از آن بلد جدا كرد . و اختوى الفرس : نيزه زد در خواء آن اسب يعنى ميان پاها و دستهاى وى . و اختوى فلان : رفت عقل فلان . و اختوى ما عند فلان : گرفت همهء آنچه را كه نزد فلان بود . و اختوى السبع ولد البقرة : ربود آن دد بچهء گاو را و بخورد . اخته ( axte ) ص . پ . خايه بيرون كشيده شده و بىخايه . و آخته و خصى و خواجه . اخته‌بيگى ( axte - beygi ) ا . پ . رئيس طويله و اصطبل . اخته‌خانه ( axte - x ne ) ا . پ . اصطبل و طويلهء اسبان . اختى ( oxtiy ) ص . ع . منسوب به اخت يعنى خواهرى . اختيات ( exti t ) م . ع . اختات البازى اختياتا : فرود آمد از هوا باز بر شكار تا بگيرد آن را . و اختات الحديث : گرفت آن سخن را و به ياد داشت . و انهم يختاتون الليل اى يسيرون و يقطعون الطريق . و الذئب يختات الشاة بعد الشاة . مير بايد گرگ يك يك گوسپند را بحيله . اختيار ( exti r ) م . ع . برگزيدن . و دل به چيزى نهادن به خواهش خود يق اخترته الرجال و اخترته منهم و عليهم . اختيار ( exti r ) ا . پ - مأخوذ از تازى - انتخاب . و پسندگى و پسند . و گزين . و حكومت و قدرت . و تسلط . و خواهش دل و اراده و ميل . و صاحب اختيار : مالك و آنكه بميل و خواهش خود عمل كند . و اختياردار : مالك و صاحب اختيار . و به اختيار م ف . : بميل و به خواهش دل و از روى رضا و رغبت . و بحكومت و به اراده . و اختيار داشتن ف ل . : به خواهش دل خود هرچه خواستن كردن . و مالك بودن . و اختيار كردن ف م . : برگزيدن و بميل و خواهش خود چيزى را منتخب كردن . و پسند نمودن . اختيار ( exti r ) ا . پ - مأخوذ از تركى - مرد پير . اختيارا ( exti ran ) م ف . پ - مأخوذ از تازى - از روى خواهش و ميل - ضد اضطرارا . اختيارات ( exti r t ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - پسندها . و چيزهاى انتخاب شده . و قدرتها و حكومتها . و ا خ . نام كتابى . اختيارى ( exti ri ) ص . پ - مأخوذ تازى - برگزيده . و پسنديده . و ارادى ضد اضطرارى و اجبارى - وا . قبول و پسنديدگى . و قدرت و توانائى . اختياريه ( exti riye ) ا . پ - مأخوذ از تركى - پير مردى . اختياض ( exti z ) م . ع . اختاض الماء اختياضا : در آمد به آب اختياط ( exti t ) م . ع . اختاط عليه اختياطا : گذشت بر وى بسرعت و گذشت . بر وى يك بار . اختياف ( exti f ) م . ع اختاف اختيافا : به خيف منى آمد و فروكش شد در آن . اختيال ( exti l ) ا . ع . كبر و غرور و جاه و جلال . اختيال ( exti l ) م . ع اختال الرجل و به اختيالا : خراميد آن مرد و رفت با