على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
129
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
جاه و جلاك . اختيان ( exti n ) م . ع . اختانه اختيانا : دغلى و ناراستى كرد با وى . اختيت ( oxtiyat ) ا . پ - مأخوذ از تازى - مماثلت و مشابهت و برابرى . اخثاء ( axs ' ) ع . ج . خثى ( xesy ) . اخثاء ( exs ' ) م . ع اخثى اخثاء : فروخت سرگين گاو و سرگين پيل را . اخثار ( exs r ) م . ع . اخثر اللبن اخثارا : ستبر و چغرات گردانيد شير را . و اخثر الزبد : فسرايند و ناگداخته گذاشت مسكه را . المثل : ما يدرى ا يخثر ام يذيب : دربارهء كسى گويند كه بيرون شد كار نداند و متردد باشد . اخثم ( axsam ) ص . ع . آنكه بينى وى پهن و ستبر باشد . و آنكه سر گوش وى پهن باشد . و آنكه مانند شير شامه نداشته باشد . و كلند پهن شده . ج : خثم ( xosm ) . اخثم ( axs m ) ا . ع . فرج زن كه بلند و ستبر بود . و شير بيشه . و شمشير عريض و پهن . و از اعلام است . اخثيكث ( axsikas ) ا خ . پ . مر . اخسيكت . اخجاء ( exji ' ) م . ع . چون مهموز و ديق اخجاه اخجاء : الحاح كرد بر وى در سؤال . و چون يائى باشد يق اخجى اخجاء : بسيار جماع كرد . اخجال ( exj l ) م . ع . بسيار گياه شدن و پيچيده گياه شدن . و اخجله : خجل و شرمسار كرد او را . و اخجل النبت : دراز و بهم پيچيده گرديد آن گياه . اخجسته ( axjaste ) ا . پ . آستانهء در و درگاه . اخجى ( axj ) ص . ع . زنى كه آب بسيار از كس وى آيد و قعر آن به دو دور باشد . و آنكه در رفتن سر پاها نزديك نهد و پاشنهها دور اخچه ( axce ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - طلا و نقره . و سكهء پول . و مهر مسين . اخداء ( exd ' ) م . ع . اخدى اخداء : آهسته آهسته رفت بر روى زمين . اخداج ( exd j ) م . ع . اخدج الرجل صلوته اخداجا : ناقص گردانيد آن مرد نماز خود را . و اخدجت الصيفة : كم باران گرديد تابستان . و اخدجت الناقة : بچهء ناقص زاد آن ماده شتر اگرچه زمان آبستنى آن كامل بود . و اخدجت الزندة : آتش نداد آن آتشزنه . اخدار ( axd r ) ع . ج خدر . اخدار ( exd r ) م . ع . دستوپاى خوابيده گردانيدن . و سست اندام گردانيدن . و مقيم بودن دختر در خدر و مرد در جاى و نزد اهل خود و باز در آشيان خود . و اخدروا : در آمدند در زير باران و ابر و باد . و اخدر الاسد : لازم گرفت شير بيشهء خود را . و اخدر العرين الاسد : پنهان كرد بيشه و يا درختستان آن شير را . اخداع ( exd ' ) ا . ع . پنهان كردن چيزى . و اخدعه : استوار گردانيد آن را به چيزى . و برانگيخت او را بر مخادعه . اخدال ( axd l ) ع . ج خدلة و خدلة . اخدام ( exd m ) م . ع . اخدمه اخداما خادم داد او را . اخدان ( axd n ) ع . ج خدن . اخدب ( axdab ) ص . ع . احمق . و دراز شتابكار . و دراز . و خودسر و خودرأى . اخدة ( axeddat ) ع . ج خدّ . اخدر ( axdar ) ا . پ . برادرزاده . و خواهرزاده . اخدر ( axdar ) ا . ع . شب تاريك . و ا خ . نام فحلى مشهور كه از بندرهائى يافته و جفت گرديد با ماده خران و اسبهائى كه از نسل وى مىباشند اخدرية گويند . اخدرى ( axdariy ) ا . ع . گورخر . اخدرية ( axdariyat ) ج ا خ . ع . الاخدرية : اسبهاى از نسل اخدر . مر . اخدر . اخدع ( axda ' ) ص . ع . فريبندهتر . المثل اخدع من الضب . اخدع ( axda ' ) ا . ع . رگى در حجامتگاه گردن كه شعبهاى از وريد است . ج : اخادع ( ax de ' ) و يق فلان شديد الاخادع اى شديد موضع الاخدع . اخدعان ( axda ne ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . دو رگ اخدع . اخدم ( axdam ) ص . ع . اسب و يا بزى كه سپيدى ساق وى كوتاه گشته گرداگر خرده گاه آن جمع شده باشد . اخدود ( oxdud ) ا . ع . شكاف زمين بدرازا . ج : اخاديد . اخدود ( oxdud ) ص . ع . ضربة اخدود : ضربهاى كه پوست را بشكافد . اخدور ( oxdur ) ا . ع . پردهاى كه در گوشهء خانه جهت دختران برپا كنند . اخذ ( axz ) ا . ع . پاداش . و سيرت و خوى و عادت . قولهم ذهبوا و من اخذ اخذهم او اخذهم يعنى رفتند ايشان و آنكس كه بر سيرت آنان بود و خوى آنان را اختيار كرده بود . و كذلك ذهبوا او من اخذه اخذهم او اخذهم و يق استعمل فلان على الشام فما اخذ اخذه يعنى فلان را بر شام والى كردند و اختيار نكرد حسن سيرتى را كه بر وى واجب بود . و لو كنت منا لاخذت باخذنا يعنى اگر از ما مىبودى مىگرفتى خوى و عادت ما را . و نجوم الاخذ ج ا خ : منزلهاى ماه .