على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
86
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
اثائث ( as es ) ع . ج . اثيث و اثيثة ( asisat ) راثة ( ossat ) . اثب ( asab ) ا . ع . نام درختى كه اثاب نيز گويند . اثبات ( asb t ) ع . ج ثبت ( sabt ) . اثبات ( esb t ) م . ع . اثبته اثباثا : نيك شناخت آن را . و برجاى داشت . و اثبت الجريح اى ارهنه حتى لا يقدر على الحراك . و قوله تعالى ليثبتوك اى ليجرحوك جراحة لا تقوم معها او ليحبسوك . و اثبته السقم يعنى دور نشد از وى بيمارى . و نيز اثبات : قرار دادن . و نوشتن . و ثابت گردانيدن . و نام در ديوان ثبت كردن . اثبات ( esb t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - برقرارى . و آگاهى بر يقين . و حجت و دليل و برهان . و ثبوت و اقامهء برهان . و اثبات كردن ف م . : مدلل كردن . و يا برهان چيزى را بيان كردن و اقامهء برهان و دليل نمودن . و مبرهن كردن . اثباج ( asb j ) ع . ج ثبج ( sabaj ) . اثبار ( esb r ) م . ع . هلاك گردانيدن . و اثبره الله اى اهلكه هلا كالا ينتعش منه . اثبار ( esb rr ) م . ع . اثباررت عنه اثبارا : باز ماندم از وى . و كاهلى كردم . اثباط ( asb t ) ع . ج ثبط ( sabet ) . اثباط ( esb t ) م . ع . اثبطه المرض : مفارقت نكرد از وى بيمارى . اثبان ( esb n ) م . ع . اثبن اثبانا : ثبان ساخت در جامهء خود . مر . ثبان . اثبة ( asabat ) ا خ . ع . الاثبة : نام ناحيهاى در عربستان كه داراى خرما بن بسيار است . اثبج ( asbaj ) ص . ع . مرد پهن پشت و يا بيرون آمده پشت . و مرد بزرگ شكم . اثبجرار ( esbejr r ) م . ع . اثبجر اثبجرارا : از بيم باز ايستاد . و سرگشته گرديد و رميد . و سست و برخاسته خاطر شد از كار بدون آنكه از آن دست كشد . و بازگرديد بشتاب . و اثبجر القوم فى مسير : شك نمودند آن گروه در سير و متردد شدند . و اثبجر الماء : روان شد آن آب . اثبية ( osbiyat ) ا ج . ع . جماعت مردمان و گروه . ج : اثابىّ . اثبيجاج ( esbij j ) م . ع . پرشدن و ستبر گرديدن . و فروهشته شدن . اثبيرار ( esbir r ) م . ع . اثباررت عنه اثبيرارا : بازماندم از وى و كاهلى كردم . اثة ( assat ) ع . ( مؤنث اثّ ) مر . ا ث . ج : اثاث و اثائث . اثتماد ( estem d ) م . ع . فرود آمدن بر ثمد . مر . ثمد ( samad ) . اثتئار ( este r ) م . ع . اثتارت منه : قصاص يافتم از وى . اثجاء ( esj ' ) م . ع . اثجاه اثجاء : خاموش گردانيد آن را . و اثجى متاعه : حركت داد متاع خود را و متفرق ساخت و زير و بالا نمود . اثجام ( esj m ) م . ع . اثجم اثجاما : هميشه گرفت . و اثجم المطر : بسيار باريد و دوام كرد . و اثجمت السماء : زود باريد و دوام گرفت . اثجر ( asjar ) ص . ع . ستبر پهناور . و تير كوتاه ستبربن . اثجر ( asjar ) ص . ع . مردى كه شكمس كلان و فراخ باشد . و مرد برآمده تهيگاه . و اثجل الوادى ا . : ميانهء فراخ رودبار . و يق طعن فلان فلانا الاثجلين اى رماه بداهية من الكلام . اثحاف ( ash f ) ع . ج . ثحف ( sehf ) و ( sahef ) . اثخان ( esx n ) م . ع . اثخن فى الشيى : مبالغه كرد در آن چيز . و اثخن فى العدو : بسيار كشت از دشمنان قوله تعالى حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ اى غلبتموهم و كثر فيهم الجراحة . و اثخنته الجراحة : سست گردانيد ويرا جراحت . اثدى ( asdi ) ع . ج ثدى ( sady ) و ( sedy ) . اثر ( asr ) م . ع . اثر اثرا و اثارة . مر اثارة . و اثر الفحل اثرا : بسيار جست شتر ماده بر شتر نر . اثر ( asr ) و ( esr ) و ( osor ) ا . ع . جوهر شمشير . ج : اثور . المثل : يطلب اثرا بعدعين : دربارهء كسى گويند كه حاصل را از دست داده آثار و نشان آن را طلب نمايد . اثر ( esr ) ا . ع . بعد . و پس و عقب . و روغن خوب خالص . و على اثره : بلافاصله پس از او و فورا بعد از او . اثر ( asra ) و ( asara ) ا . ع . يق فعله اثر ذى اثيرين : كرد آن را پيش از همه چيز . و كذا اثر ذى اثيرين . اثر ( osr ) ا . ع . نشان زخم كه پس از به شدن باقى ماند . و رونق روى . و نشانى در باطن سپل شتر كه با آهن كرده شود تا بدان در صحرا و بيابان پى آن شتر گيرند . و روغن خوب و خالص . اثر ( asar ) ا . ع . بقيهء چيزى . و نشان : و نشان قدم يق قطع الله اثره : ببرد خداى نشان پاى او را . ج : اثار و اثور . و نيز بمعنى اجل . الحديث : من سره ان يبسط الله فى رزقه و ينسا فى اثره فليصل رحمه : هر كه او را مسرور گرداند گشايش خداوند در رزقش و درنگ و تأخير كردن در اجلش پس او راست كه صلهء رحم بجاى آرد . و نيز بمعنى خبر و سنت آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . ج : آثار . و اثرى منسوب به آن . على اثره بلافاصله بعد از آن . و اثر البلاد : تاريخ بلاد . المثل : يطلب اثرا بعد عين : اين