سابقه شناسائى گياه به زمان‌هاى بسيار دور برمىگردد . ايرسا از جمله هدايائى بوده كه به توتمس Thutmosis سوم ( 1501 - 1447 ق - م ) مشهورترين پادشاه مصر از سلسله هيجدهم فراعنه كه 17 بار به سوريه لشگر كشيده و قسمت علياى فرات را متصرف گرديده اهداء شده بود . آرامىها و سريانىها آن را Irisa ، عبرىها Irusa و يونانىها Iris مىناميده‌اند و به زبان پهلوى سوسن ( 1 * ) ناميده شده و در تورات كتاب 2 كتاب غزل غزل‌هاى سليمان ( 2 * ) نام آن آمده است . تئوفراست آن را شرح داده و ديوسكوريد ( 56 ميلادى ) آن را Iras ناميده و مىنويسد : ايرس نوعى سوسن است برگ آن شبيه برگ كسفين ( Xiphion - سوسن احمر ، سوسن برى Gladiolus communis L . ) ولى بزرگتر ، پهن‌تر و لزج‌تر گل آن سفيد زرد و بنفش و به رنگ آسمان است و آن " قوس‌وقزح " مىباشد و بهترين نوع آن در بلاد اللوريس و ماقدونيا ( مقدونيه ) است . گرم‌كننده و لطيف كننده و براى سرفه خوب است . دشوارى تنفس ناشى از رطوبات سينه را بر طرف مىسازد . اگر به اندازه 7 درهم آن را با عسل رقيق شده با آب بنوشند مسهل خلط غليظ بلغمى و مره صفرا ، خواب‌آور و اشك آور خواهد بود و قولنج را بر طرف مىسازد . اگر آن را با سركه بنوشند براى گزش خزندگان ، درد طحال و تشنج عصب ( 3 * ) ، لرز ، تب و لرز ، خروج بدون مقاربت اسپرم سودمند است و اگر با شراب آشاميده شود خون قاعدگى را روان مىسازد . نوشيدن جوشانده آن و همچنين نشستن خانم‌ها در آن براى درد رحم سودمند و سفتى رحم را نرم و دهانه رحم را باز مىكند . تنقيه آن در سياتيك موثر است . ايرس بدبوئى گوشت ناسور را رفع مىكند و براى زخم‌هاى عميق سودمند است . اگر شياف تهيه شده از مخلوط آن با عسل را خانم‌ها در رحم خود بگذارند باعث سقط جنين مىشود و ضماد آب‌پز آن خنازير و آماس‌هاى سفت مزمن را نرم مىنمايد . اگر ساييده آن را روى زخم‌ها بپاشند آنها را التيام مىبخشد و ماليدن مخلوط آن با عسل بر روى زخم‌ها آنها را پاك كرده باعث روياندن گوشت بر روى استخوان مىشود و ضماد آميخته آن با سركه و روغن گل روى سر براى سردرد سودمند است و اگر با دو برابر آن خربق سفيد مخلوط كرده روى كلف و بثورات لبنى ( 4 * ) روى صورت ماليده شود آنها را پاك مىنمايد . ايرس در تركيبات داروهاى فرزجه ( واژينال ) و روغن‌هائى كه براى از بين بردن خستگى مفرط اعضاء به كار مىرود مورد استفاده قرار مىگيرد . فى الجمله داراى منافع زيادى است ( ديوسكوريد : 5 * ) . همو درباره " دهن الايرسا " مىنويسد : روغن ايرسا گرم‌كننده ، ملين ، پاك‌كننده ، خشك ريشه‌ها ، عفونت‌ها و چرك‌ها است و براى درد رحم و آماس گرم آن و بسته بودن دهانه آن مناسب است . جنين را خارج و دهانه بواسير را مىگشايد اگر آن را همراه با سركه ، سداب و بادام تلخ به كار برند در صداى گوش موثر است و چكاندن آن در سوراخ‌هاى بينى براى نزله‌هاى مزمن و بوى بد بينى خوب است و خوردن يك و نيم اوقيه آن مسهل شكم است و براى كسى كه به قولنج ايلاوس مبتلا است مناسب و مدر است در زيادى دفع شبانه اسپرم موثر است و اگر آن را به كام بمالند يا همراه با ماء القراطن غرغره نمايند براى خشونت مجراى تنفسى خوب است . آن را به شخصى كه قارچ ، بنج و گشنيز خورده باشد مىخورانند ( ديوسكوريد : 6 * ) .