رازى ذيل ايرسا مىنويسد آن را در سوسن ذكر مىنمائيم ( الحاوى ج 20 ص 3 ) و ذيل سوسن انواع سوسن از جمله " ايرسا " را با نام سوسن الآسمانجونى از ديوسكوريد نقل مىنمايد . مطالب پاراگراف‌هائى كه از ديوسكوريد با نام سوسن آسمانجونى نقل نموده كاملا با آنچه در دياسقوريدوس ذيل ايرس آمده مطابقت دارد همچنين مطالبى كه درباره دهن الايرسا از ديوسكوريد نقل نموده با اصل برابر است . ابن ماسويه گويد اگر از افشره ريشه سوسن آسمانجونى به اندازه يك يا دو اوقيه بياشامند صفرا را خارج مىنمايد ( رازى : 7 * ) . " ايرسا بيخ سوسن آسمانگون است و او را نيز اندر باب سين ياد كنيم " ( الابنيه ص 26 ) سوسن . . . بهترين نوع آن بستانى آسمانگون و نامش ايرسا است . براى استسقاء خوب است . پادزهر سم مىباشد مضمضه كردن خيسانده پوست آن در آب درد دندان را تسكين مىدهد ( هروى : 8 * ) . در آخر دوم گرم و خشك است با همان مقدار خربق كلف و نمش را مىزدايد در زخم ناشى از پارگى و گسستگى ماهيچه سودمند و عطسه‌آور است . در ذات الجنب ، سرفه ، ذات الريه سودمند است . در دهان گرداندن آن زبان كوچك را لاغر مىكند ( ابن سينا : 9 * ) . رازى در ابدال الادويه مىنويسد جانشين ايرسا در اسهال زرداب يك سوم وزن آن مارزيون با سه اوقيه شيرابه لفاح است ( ابن بيطار : 10 * ) . ايرسا را به پارسى بيخ سوسن صحرائى خوانند در فالج ، گزندگى مار ، زهرهاى كشنده ، مسموميت با داروهاى سمى موثر و تخم آن خواب‌آور است ( انصارى : 11 * ) . پزشكان بعدى علاوه بر تكرار خواص و موارد مصرف ذكر شده در فوق مىنويسند : طبيعت آن در اواخر دوم گرم و خشكى آن كمتر ، ضماد گل آن در تشنج امتلائى ( Repletive spasm ) و خوردن ريشه و برگ آن در خدر ( بىحسى و كرخى - زيرنويس كد 1542 ) ، اختلاج ( Convulsion - زيرنويس كد 1592 ) ، رعشه ( Trembling ) ، سكته ، استرخاء ، فراموشى موثر است . زمان دفع اسپرم را در نزديكى جنسى افزايش مىدهد ، در ورم طحال ورم‌هاى سخت و حمول آن جهت انگل‌هاى روده و جوشانده آن در روغن زيتون در كرى مزمن موثر است . مقدار خوراك آن حدود ده گرم و بهتر آن است كه با عسل خورده شود ( داود انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى و سلطان الحكماء : 912 ايرساى فلورانسى ( بيخ بنفشه ) . . . ( ناظم الاطباء : 13 * ) . قسمت قابل مصرف در درمان : ريزوم تركيبات شيميائى : آلفا و بتا و گاما Irone ، ايزو آلفا ، ايزوبتا و ايزوگاما Neo - iso gama irone , Irone ، اسانس به ميزان 2 / 0 درصد كه 20 - 10 درصد آن Irone ، و بوى بنفشه مىدهد ، همچنين اسانس محتوى ميريستيك اسيد Sesquiterpenes ، نفتالن Naphthalen ، فلاونوئيدها به ويژه ايزوفلاون‌ها Irisolone , Irilone ) ، ( Lectoridin , Irigenine مىباشد . ايزوفلاون Irigenine مهاركننده cAMP phosphodiestrase