ابو القاسم سلطانى
322
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه سمى است و باعث تحريك معده و روده شده و ممكن است به مرگ منتهى گردد . ( 1 * ) - پزشكىنامه ، ج 1 ص 347 Code - 2666 خربق اسود Helleborus niger L . گياهى علفى ، پايا ، هميشه سبز ، زيبا از خانواده Ranunculaceae ، ساقه به ارتفاع 30 تا 50 سانتيمتر ، شاخهها سبز مايل به بنفش . برگ متناوب ، به درازاى تا 20 سانتيمتر ، ضخيم ، هميشه سبز با 7 تا 9 بريدگى عميق ، برگچهها بيضى شكل ، باريك نوكتيز ، دندانهدار ، دمبرگ دراز . گلها از اواسط دىماه تا فروردينماه در انتهاى شاخهها مشاهده مىشوند . درشت ، به قطر 30 تا 100 ميلىمتر به شكل زنگ به حالت آويخته ، 3 - 2 تائى ، در ابتدا سفيد مايل به ميخكى ، بعدا سبزرنگ با كنارههاى قرمز ، تعداد گلبرگها 5 عدد . ميوه به صورت كيسه ، داراى دانههاى سياهرنگ . ريزوم ضخيم ، سياهرنگ با ريشههاى درهم و گوشتالو به درازاى 5 / 2 تا 5 / 7 سانتيمتر و ضخامت 6 تا 12 ميليمتر . ناظم الاطباء مىنويسد : " خربق سياه ريشه نباتى است كه در كوههاى فرنگستان مىرويد و آن قطعاتى است به ضخامت انگشت و غير منظم الشكل كه ريشههاى باريك ، طويل و مختلطى از آن رسته و بوى آن مهوع و طعمش تند است ( 1 * ) . پراكندگى : شرق كوههاى آلپ تا ايتاليا ، يونان ، ارتفاعات سويس ، اطريش ، استراليا ، تركيه و به عنوان گل زينتى در اكثر نقاط پرورش داده مىشود . در ايران به حالت وحشى ديده نشده است . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : به سنسكريتى گياه Katurohini به يونانى قديم Elleboros melas و به سريانى خوربكنا Khurbakna يا خوربكانا Khurbakana ناميده شده است . به عقيده پلينى ( 79 - 23 ميلادى ) گياه به Melampod معروف بوده و در 1400 سال قبل از ميلاد در بيمارىهاى عصبى و هيسترى مصرف مىشده است . ابقراط در كتاب " الخربق " : خربق سياه سودا را از پائين ، ولى خربق سفيد از بالا به وسيله استفراغ خارج مىسازد ( به نقل رازى : 2 * ) . اللابورس ( Ellaboros ) خربق سياه است بعضى آن را مالنبوديون Melampodion ' ' ناميدهاند مخلوط آن با اسكامونه مسهل بلغم و صفراى سياه است و در سردرد ، ماليخوليا ، جنون ، درد مفاصل و فالج سودمند است و اگر زن از جلو به خود برگيرد قاعدهآور و كشنده جنين است و اگر آن را در سوراخ