ابو القاسم سلطانى

318

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

( * ) - در بعضى منابع به صورت سينونيم با Heliotropium eichwaldi Steud آمده است . Code - 2659 صامريوما ( نوع صغير ) Heliotropium europaeum L . گياهى است علفى ، يك ساله ، كوچك از خانواده Boraginaceae ، ساقه افراشته به ارتفاع 10 تا 50 سانتيمتر ، بسيار منشعب ، پوشيده از پرزهاى تيره‌رنگ . برگ‌ها متناوب به درازاى 55 ميليمتر ، داراى دمبرگ ، بيضوى ، نوك‌تيز ، بدون دندانه ، هر دو سطح به رنگ سبز روشن . گل كوچك به رنگ سفيد مايل به زرد به قطر 3 تا 4 ميليمتر به وضع مجتمع ، خوشه مانند در طول محورى باريك ، انتها داراى خميدگى شبيه عقرب . محل رويش : غرب ، مركز و جنوب اروپا ، شمال افريقا ، جنوب غربى آسيا ، پاكستان در ناحيه كراچى ، ايران در همدان . تاريخچه : نام جنس گياه مشتق از نام يونانى Heliotropion مىباشد كه مركب از دو واژه Helios ( - خورشيد ) و Trope ( - گردان ، گردنده ) مىباشد چه همان طورى كه پلينى گفته است گل اين نبات به سمت آفتاب گردش مىكند . به سريانى گياه را صامريوما يا صمريوما مىنامند كه آن نيز واژه‌اى مركب از صمر ( گردان - گردنده ) و يوما ( - روز ) مىباشد . ديوسكوريد نام Heliotropion را به دو گياه داده و با پسوندهاى Toumgalon ( طوماغا - كبير ) و Toumigron ( طوميقرون - صغير ) اين دو را از يكديگر متمايز نموده است و گياه مورد بحث را Heliotropon toumigron ناميده كه اصطفن و حنين آن را به ايليوطروبيون طوميقرون معرب نموده‌اند و در كتاب دياسقوريدوس درباره آن چنين آمده است : طوميقرون به معنى كوچك است و آن گياهى است كه برگ آن به برگ ايليوطروميون طوماغا ( صامريوما كبير Chrozophora tinctoria ( L . ) Juss ) شباهت دارد ولى انحناى آن بيشتر و ميوه اين گرد و مانند زگيلى است كه آن را " اقروحردونس " ( 1 * ) مىنامند . خوردن ميوه آن با نطرون ، زوفا ، حرف و آب خارج كننده كرم كدو و كرم مستطيل است و ضماد آن با نمك از بين برنده ميخچه است ( ديوسكوريد : 2 * ) . گياه چندين قرن به دست فراموشى سپرده شده تا اينكه ابن بيطار ذيل صامريوما پس از صامريوما كبير شرح ذكر شده در فوق را بطور كامل از قول ديوسكوريد با نام صامريوما صغير ذكر مىنمايد ( ابن بيطار : 3 * ) . پزشكان بعدى غسانى تركمانى ، داود انطاكى ، حكيم مومن و عقيلى خراسانى نيز هر دو گياه را ذيل صامريوما شرح داده‌اند و در مورد صامريوما صغير مطلب تازه‌اى اضافه نكرده‌اند ( 4 * ) .