ابو القاسم سلطانى
192
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه داراى واريتهاى با نام var . rotundifolia Moench است كه برگها از 9 تا 15 برگچه تشكيل شده است . برگها گرد و گل به رنگ ارغوانى تيره مىباشد و از آن نيز مان گرفته مىشود . بهترين نوع مان از درختان سيسيل بدست مىآيد . اين مان كه به شيرخشت سيسيل معروف است بطور طبيعى بر اثر گزش حشرهاى با نام علمى Cicata orni L . به خارج ترشح مىشود ولى براى بدست آوردن محصول بيشتر در ماههاى تير و مرداد شكافى عرضى تا حد چوب به قاعده تنه درخت وارد مىنمايند و تا آخر تابستان هر روز شكاف جديدى به فاصله 5 سانتيمتر بالاتر از شكاف روز قبل ايجاد و مان مترشحه را جمعآورى مىنمايند و اين عمل را هر سال بر روى درختان 8 ساله تا 20 ساله انجام مىدهند . بطور متوسط سالانه از هر درخت 500 گرم مان با اين روش بدست مىآيد . تركيبات شيميائى : تركيب شيميائى مان زبان گنجشك گل تقريبا مانند شيرخشت مىباشد و در تركيب شيميائى آن مواد زير وجود دارد : مانيتول حدود 55 درصد ، مانوتروز Mannotrose ، مانوتريوز Mannotriose ، گلوكز ، لولز ، موسيلاژ ، رزين ، املاح مختلف و كمى فراكسين Fraxin كه منشاء آن از پوست درخت مىباشد . برگ زبان گنجشك گل داراى مالات كلسيم مىباشد . مانيتول Mannitol ( مانيت ، Diosmol , Manicol , Manna sugar ) به فرمول C 6 H 16 O 6 مدر مىباشد و از آن براى تهيه رزينها ، مواد پلاستيكى و در آزمايشگاههاى تشخيص طبى و به عنوان اكسپيان در داروسازى استفاده به عمل مىآيد . همچنين در داروسازى براى تهيه Mannitol hexanitrate كه يك Coronary vasodilator مىباشد به كار مىرود . فراكسين Fraxin يا Fraxetin 8 - glucose به فرمول C 16 H 18 O 10 بلورىهاى سوزنى شكلى است كه در اثر حرارت دادن در مجاورت اسيد سولفوريك فراكسهتين يا Dihydroxy - methoxycumarin بدست مىآيد كه گلوكن فراكسين است و يك گرم آن در 5 ميلىليتر آب و 150 ميلىليتر الكل 90 درجه حل مىشود . خواص و موارد مصرف درمانى مان زبان گنجشك گل : مسهل ملايم و داراى طعم مطبوع است و ايجاد تهوع و دلپيچه نمىكند و براى كودكان و بانوان حامله مناسب است . از حل نمودن آن در آب ولرم و يا شير ولرم مسهل ملايم بدست مىآيد . اگر با داروهائى نظير سنا مخلوط شود مسهلى قوى حاصل مىشود . مقادير خوراك : كودكان از 15 ماهگى تا 3 سالگى 15 - 10 گرم