ابو القاسم سلطانى
160
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
كندر ، تميز و بدون ذرات چوب است . بخور آن قاعدهآور و از بين برنده جنين و ضماد آن با سركه و نطرون آكنه را بر طرف مىكند . در سرفه مزمن ، تنگ نفس ، آسم ، درد پهلو ، هيسترى ، سرگيجه و بطور موضعى در درد دندان كرم خورده موثر است . بطور خوراكى در سختى دفع ادرار سودمند مىباشد . . . ( 2 * ) . هروى مىنويسد در درجه سوم گرم و در درجه دوم خشك است از دود آن همه گزندگان مىگريزند " و اگر به زير برسوزند كودك را از شكم بيرون آورد " و همو ذيل اشق مىنويسد : مضرت وى [ منظور اشق ] به معده است و جگر و اصلاحش " بيرژد است ( 3 * ) اخوينى با نام " بپرزد " در موارد زيادى از جمله باب ربو [ آسم ] ، اورام معده ، باب بواسير از آن تركيباتى را ارائه مىدهد ( 4 * ) . در خنازير ، كزاز ، خستگى ، اسپاسم عضلات ، سردرد سودمند است . بخور آن بيمار صرعى را به هوش مىآورد ، چكاندن مخلوط آن با روغن زيتون در درد گوش و ورم آن سودمند و پادزهر عقرب و مار است ( ابن سينا : 5 * ) . ابن بيطار به نقل قول از مسيح ، رازى و كتاب تجربتين مىنويسد در كلف و خوردن مخلوط آن با عسل در انسداد كليه و سنگ كليه سودمند و ضد نفخ و روياننده گوشت است ( 6 * ) . در سياتيك و نقرس ؟ ( انصارى : 7 * ) در قطع عضله ، بيمارىهاى عصبى ( حكيم مومن : 8 * ) ، و خوردن مخلوط آن با سركه رقيق و مرمكى جهت اخراج جنين و مشيمه و در سوزش مجراى ادرار و بواسير خوردن سه روز آن موثر است . اگر بارزد از نوع تودهاى باشد بايد قبل از مصرف آن را در آب گرم وارد نموده روغن ، چوب و خاشاك كه روى آب مىآيد بگيرند بقيه را از پارچه بدون فشار دادن عبور دهند . آنچه روى پارچه باقى مىماند در روغن بادام تلخ و يا آب سداب حل نمايند . مقدار خوراك آن تا 5 / 3 گرم و به عنوان پادزهر 5 گرم و جانشين آن نصف وزن آن سكبينج و يك چهارم وزن آنجا و شير است ( عقيلى خراسانى : 9 * ) . طبيعت آن در اول سوم گرم و در دوم خشك و قوت آن تا 5 سال باقى است ( سلطان الحكماء : 10 * ) . تركيبات شيميائى : باريجه محتوى 75 - 50 درصد رزين ، 20 - 10 درصد صمغ و 10 - 3 درصد اسانس مىباشد . رزين باريجه شامل گالبانور زينوتانول Gal banoresinotannol ، امبلىفرون Umbelliferone و اسانس مركب از پىنن - كادىنول Cadinol ، كادىنن Cadinene ، ميرسن Myrcen بورنيل والرينات Bornyl valerinat مىباشد . خواص درمانى : محرك هاضمه ، ضدعفونىكننده ، خلطآور ، ضد التهاب ، آنتى اسپاسموديك ، ضد نفخ ، پائينآورنده فشار خون و قاعدهآور مىباشد .