ابو القاسم سلطانى

159

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

تركيبات شيميائى : گم‌رزين ، Asaresinelol ، فروليك اسيد ، صمغ ، پينن ، Faneline ، پروپيل متيل و تيوپروبيل متيل . ( 1 * ) - تت دياسقوريدوس م - 3 ص 274 ش 72 ، جامع مفردات ابن بيطار ج 2 ص 38 ، تحفه 223 ، مخزن 487 Code - 2419 بارزد Ferula gumosa Boiss بارزد يا باريجه اولئورزين گياهى است پايا ، با ساقه بلند ، صاف ، ضخيم به ارتفاع 2 - 1 متر از خانواده چتريان ، برگ‌ها به رنگ سبز مايل به خاكسترى و گسترده بر روى زمين به درازاى 30 سانتيمتر شبيه به برگ كرفس ، منقسم به قطعات باريك ، كركدار ، گل‌ها زردرنگ ، ميوه بيضوى دراز ، اولئورزين گه از ساقه گياه به دست مىآيد به دو نوع متفاوت اشكى به رنگ سفيد مايل به زرد يا زرد مايل به سبز به درشتى يك نخود و نوع توده‌اى به رنگ سبز مايل به زرد يا قهوه‌اى با بوى قوى و طعم گس ، تلخ ، معطر و زننده مىباشد . گياه بومى ايران ، تركيه ، روسيه و محل رويش آن در ايران دامنه‌هاى مرتفع البرز ، دماوند ، فيروزكوه ، دره هراز ، گچسر ، مازندران ، دره لار ، كرمانشاه ، سلطانيه ، قزوين ، اطراف مشهد مىباشد . اسامى گياه در كتب سنتى و شناسائى : شرح گياه در كتب قديم با عناوين خلبانى ، قنّه Qennah و بارزد آمده است در كتاب دياسقوريدوس با نام خلبانى آمده و اصطفن و حنين مىنويسند " خلبانى هو القنه " ابن سينا و ابن بيطار ، كاملا آنچه را كه ديوسكوريد ذيل خلبانى آورده تحت عنوان قنّه به نقل از وى ذكر مىنمايند . قنه پيرزد است ( جرجانى ) . قنه صمغ درختى است كه آن را عسل القنه و بارزد مىنامند ( اسرائيلى قرطبى ) ، قاسنى اسم تركى بارزد است ( حكيم مومن ) . بارزد به فارسى " باريجه " به عربى " قنّه " به تركى قاسنى و به فرنگى گالبانوم صمغ نباتى است از جنس كما [ گياه انقوزه ] كه گل چترى دارد . . . ( سلطان الحكماء در فروغ ناصرى ) و شليمر نام علمى اسامى مترادف بارزد ، باريجه و قاسنى را همان ذكر نموده كه در صدر آمده است . تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : به يونانى آن را Metopion به سريانى " حلبانيثا " ناميده شده و در كتاب تورات با نام حلبثه آمده است و مصرىها به صورت بخور و در فراورده‌هاى آرايشى از آن استفاده مىكرده‌اند . ديوسكوريد آن را Khalbaneh ناميده كه به خلبانى معرب و حنين معادل آن را قنّه آورده است . ديوسكوريد مىنويسد صمغ نباتى است شبيه به قنا كه در بلاد سوريه ( 1 * ) مىرويد و آن را Metopion نيز ناميده‌اند . بهترين آن شبيه