ابو القاسم سلطانى
123
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تاريخچه : گياه از زمان ابقراط شناخته شده است ديوسكوريد آن را Peplos ناميده كه به ففليس معرب شده است وى مىنويسد : بعضى آن را " اندرخنى اغريا " ( 1 * ) و ابقراط ببليون ( 2 * ) ناميدهاند و آن گياهى است كه غالبا در سواحل دريا مىرويد . داراى شاخهها و برگهاى زياد و پر از شيرابه مىباشد . برگ آن به برگ خرفه بستانى مىماند . ميوه گرد ، ريشه باريك و در پزشكى مصرف ندارد . . . ( ديوسكوريد : 3 * ) . ببليون فرفخ برى است و دانه آن مسهل سوزاننده است ( رازى : 4 * ) ، بقله الحمقاء دو نوع است بستانى و بيابانى . . . و جالينوس گويد تخم فرفخ دشتى مسهل است چون نباتى كه او را يتوع خوانند ، و ذكر انواع يتوع در حرف ياء ياد كرده شود ( ابو ريحان : 5 * ) . بيلون " هذا هو الفرفخ البرى ( 6 * ) و هو من اليتوعات . . . " ( ابن سينا : 7 * ) . حلبيثا ديسقوريدوس در رابعه . . . ( ابن بيطار : 8 * ) . فرفخ برى يعنى بقله الحمقاء برى . . . ( عقيلى خراسانى : 9 * ) . با آنچه گذشت نامهاى اندرخنى اغريا ، بقله الحمقاء برى ، ببليون ، فرفخ برى ، فرفخ بيابانى مترادف مىباشند . امروزه نيز در كشورهاى عربى زبان آن را حلبيثا ، ببليون ، فرفخ برى مىنامند . قسمت قابل مصرف : برگ تركيبات شيميائى : برگها محتوى لاتكس مىباشند كه در تركيب اين اولئورزين افوربن ، تعدادى ساپونين ، فلاونوئيدهاى كوئرستين ، كائمفرول ، رامنهتين همچنين اليفاتيك الكل ، بتاسيتوسترول ، سيگماسترول ، كامباسترول ، سيكلوارتنول ، تاراكرول و اورسليك . . . وجود دارد . در برگها حدود 3 / 0 درصد آلكالوئيد ناشناخته وجود دارد . خواص و موارد مصرف درمانى : برگها مدر ، تصفيهكننده ، قىآور و خلطآور مىباشد و از آن در آسم ، ناراحتىهاى كبدى و از جوشانده برگ به شكل حمام در ناراحتىهاى پوستى استفاده سنتى به عمل مىآيد . توضيح : گليكوزيدهاى گياه سمى مىباشند . ( 1 * ) - Andrakhne agria - بقله الحمقاء برى [ بقله الحمقاء - Andrakhne برى - Agria ] ( 2 * ) - ببليون معرب Peplion پپليون يونانى [ تبديل پ به ب ] ( 3 * ) - تت دياسقوريدوس ص 564 ( 4 * ) - تت الحاوى ج 20 ص 165 ( 5 * ) - صيدنه ، ترجمه پارسى ، ش 138