ابو القاسم سلطانى
83
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 1227 اشخيص سياه Cardopatium corymbosum Pers گياهى است از خانواده Compositae كه به يونانى Khamaeleom melos ناميده شده و حنين آن را به خامالاون مالس معرب نموده است . ديوسكوريد گويد گياه را از آن جهت خامالاون نامند كه برگ آن در شرايط مختلف مكان رويش ، رنگهاى متفاوتى مانند سبز ، سفيد ، آسمانى و قرمز دارد و چون ريشه آن سياه است آن را Melos ناميدهاند . گياه را اولوفونى ، قونومازن و قيموايداس نيز ناميدهاند . برگ آن شبيه به گياه خاردارى مىباشد كه آن را سقولومس 1 * مىنامند ولى از آن كوچكتر ، باريكتر و برنگ قرمز خونى مىباشد نهنج و گل آن خاردار ، نازك ، نقطه نقطهدار و به رنگ گل يواقنتس مىباشد . ريشه گياه كلفت ، سياهرنگ و چه بسا داخل آن سوراخ و به رنگ قرمز باشد و چنانچه جويده شود زبان را مىگزد . محل رويش آن صحارى خشك ، تپهها و سواحل دريا مىباشد . ضماد ريشه آن با مقدارى زاج ، قطران و پيه كهنه جرب را درمان مىكند و پخته شده مخلوطى از ريشه گياه ، گوگرد و موميائى در سركه داروى اكزما مىباشد . مضمضه كردن جوشانده ريشه درد دندان را تسكين مىدهد و چسباندن مخلوطى از مقدار مساوى پودر ريشه ، فلفل 2 * و موم دندان را استحكام مىبخشد [ تسكين مىدهد ] 3 * و مخلوط آن با گوگرد ، لكههاى سياه و كك و مك را از بين مىبرد . ضماد مخلوطى از آن و مرهمهاى خورنده اولسرهاى دونده و زخم هاى دير علاج را درمان مىكند 4 * . در نوع سياه خامالاون مصرى 5 * ماده كشنده وجود دارد لذا فقط بهطور موضعى مصرف مىشود 6 * خامالاون ماليس يا خامالاون اسود 7 * به هيچ وجه خوراكى نيست فقط مورد مصرف خارجى دارد و سم كشنده است 8 * . خامالاون مالس را اداد الاسود ، اسد الارض و به بربرى وحيد مىنامند زيرا در حوالى رويش آن گياه ديگرى نمىرويد . در افريقا به خصوص در ناحيه قيروان 9 * زياد است و حيوانات درنده را به وسيله آن از بين مىبرند براى اين منظور پودر ريشه گياه را در شكم بعضى حيوانات قرار داده و در مسير عبور حيوانات درنده قرار مىدهند و حيوان درنده پس از خوردن آن مىميرد 10 * . اشخيص واژه عربى است و نوع سياه آن خامالاون اسود است و دو مثقال آن كشنده مىباشد 11 * . طبيعت آن در سوم گرم و خشك است به صورت خوراكى كاربرد ندارد ماليدن مخلوط جوشانده ريشه آن با سركه ، گوگرد و موميائى ذكيل را از بين مىبرد 12 * . ( 1 * ) - سقولومس ، خرشوف ، كنگر فرنگى Cynara scolymus L . ( 2 * ) - فلفل سياه Piper nigrum L . اصولا در طب سنتى و تاليفات قبل از دوران قاجاريه منظور از فلفل ، فلفل سياه مىباشد نه فلفل فرنگى يا فلفل قرمز . ( 3 * ) - مطلب بين [ ] اضافه شده از مخزن الادويه است .