ابو القاسم سلطانى

413

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

اشكال داروئى : گرد ريزوم 20 / 0 تا 30 / 0 گرم سه بار در روز ، دم‌كرده 20 در هزار به مقدار 200 تا 300 ميلىليتر سه بار در روز قبل از غذا و عصاره روان به نسبت يك و يك ، 20 قطره سه بار در روز . پودر كارى : از اين ريزوم نيز براى تهيه پودر كارى استفاده مىشود كه تركيب آن چنين است : ميوه گشنيز 60 گرم ، ريزوم گياه 15 گرم ، بهار اسود 10 گرم ، فلفل 15 گرم Code - 1921 جدوار Curcuma zedoaria Rosc . جدوار گياهى است پايا ، علفى از خانواده Zingiberaceae ، داراى ساقه زيرزمينى ، برگ‌هاى ساقه هوائى بزرگ ، بدون كرك ، نوك‌تيز ، غلاف‌دار ، گل قرمز يا زرد و مجتمع به صورت سنبله ، سطح خارجى ريزوم زرد روشن و بر روى آن خطوط مارپيچى و اثر قطع ريشه‌ها مشاهده مىشود . بوى آن ضعيف‌تر از زردچوبه ، مانند بوى زنجبيل و طعم آن تلخ و معطر مىباشد . گياه به حالت وحشى در چين ، هندوستان ، مالزى ، جاوه و ماداگاسكار مىرويد و در هند به‌ويژه در بنگال ، بنگلادش ، اندونزى ، چين و ماداگاسكار پرورش داده مىشود . تاريخچه و شناسائى : به سنسكريت Sati ، هندى كچور Kachur ، اردو جدوار خطّا و به پارسى جدوار و زردوار ناميده شده است . گرچه برخى مولفين جديد به تبع از مندرجات پزشكىنامه و اثر هوپر اين گياه را زرنباد ناميده‌اند ولى در كتب قديم جدوار و زرنباد در دو موضع جداگانه شرح داده شده و علاوه بر اين نوشته‌هاى قدما در اين باره كه ذيلا خواهد آمد مويد اين مطلب مىباشد كه دو گياه از يكديگر متمايز مىباشند : جدوار پاره چوبهاى سخت است كه به زردنباد شباهت دارد ( رازى ) 1 * جدوار يا زدوار قطعاتى شبيه به زراوند ولى باريكتر مىباشند اصل اين لغت پارسى است و آن را زدوار ، ژدوار ، ماه پروين ، ماپروين ، پرپين و ماه پروار مىنامند و با زرنبا و زرنباد قرابت دارد ( ابو ريحان ) 2 * . جدوار يا زدوار نوعى زرنباد است ( اسرائيلى قرطبى ) 3 * . رازى در كتاب ابدال الادويه گويد بدل جدوار سه برابر وزنش زرنباد است ( ابن بيطار ) 4 * . بدل آن در تفريح و ترياقيات سه وزن آن زرنباد و به وزن آن ترياق فاروق و يا فادزهر حيوانى است ( عقيلى خراسانى ) 5 * . Amomum zedoaria ، فرانسوى Zedoaria ronde ، انگليسى Zedoay يا جدوار ( شليمر ) 6 * .